حقوق ارتباطات بین الملل: تحلیل جامع مقررات هوش مصنوعی اتحادیه اروپا

حقوق ارتباطات بین الملل: تحلیل جامع مقررات هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (EU AI Act)

مولف: دکتر محمد شکیبی نژاد

چکیده

مقررات هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (EU AI Act) که در مارس ۲۰۲۴ به تصویب رسید، نخستین چارچوب قانونی جامع این اتحادیه برای استفاده از هوش مصنوعی در حوزه های مختلف به شمار می رود. این مقاله با هدف بررسی اثرات حقوقی، امنیتی و اجتماعی این مقررات تدوین شده است و تمرکز آن بر احراز هویت، پیشگیری از جرائم سایبری و حفاظت از داده ها و اطلاعات شخصی افراد و سازمان هاست. تحلیل مواد ۱۳، ۲۸، ۴۷ و ۵۲ و نحوه به کارگیری پلتفرم های هوش مصنوعی و تطبیق آن ها با استانداردهای بین المللی محور اصلی مطالعه است. یافته ها نشان می دهد که این چارچوب قانونی، علاوه بر تقویت امنیت و مسئولیت پذیری پلتفرم ها، امکان هماهنگی میان سیاست گذاری، حقوق بین الملل و توسعه فناوری های نوین را فراهم می آورد.

مقدمه

با پیشرفت سریع فناوری های هوش مصنوعی، نیاز به چارچوب های قانونی و امنیتی برای مدیریت استفاده از این فناوری ها در سطح ملی و بین المللی افزایش یافته است. اتحادیه اروپا، به عنوان یکی از پیشروان در حوزه حقوق بین الملل و فناوری، با تصویب EU AI Act، استانداردی جامع برای استفاده ایمن و شفاف از هوش مصنوعی ارائه کرده است. این قانون با هدف حفاظت از حقوق شهروندان، احراز هویت امن و پیشگیری از سوءاستفاده های احتمالی طراحی شده و چارچوب قانونی روشنی برای پلتفرم های مبتنی بر هوش مصنوعی ایجاد می کند.

استفاده از هوش مصنوعی در احراز هویت، امنیت سایبری و پیشگیری از جرائم، چالش های حقوقی و اخلاقی متعددی ایجاد کرده است. بدون وجود چنین چارچوب قانونی، خطراتی نظیر سوءاستفاده از داده های شخصی و اطلاعات هویتی، افزایش جرائم سایبری و فقدان شفافیت و مسئولیت پذیری در پلتفرم های هوش مصنوعی وجود دارد. EU AI Act، با استناد به مواد قانونی ۱۳، ۲۸، ۴۷ و ۵۲، اقدام به تدوین راهکارهایی عملی برای احراز هویت، رمزگذاری ارتباطات و شناسایی مجرمان کرده است تا امنیت و شفافیت حفظ شود و حقوق کاربران تضمین گردد.

تحلیل موضوعی

مطابق مواد ۱۳ و ۲۸، استفاده از سیستم های تشخیص اثر انگشت، عنبیه و تصویر سه رخ تاکید شده و چارچوب قانونی برای حفاظت از داده ها و پیشگیری از سوءاستفاده ها فراهم می شود. این مواد مسئولیت پلتفرم ها در مدیریت داده های حساس کاربران را مشخص کرده و استفاده از هوش مصنوعی برای احراز هویت امن را الزام آور می سازند.

رمزگذاری و امنیت اطلاعات

با استفاده از مواد ۴۷ و ۵۲ استفاده از سیستم های ارتباطی رمزگذاری شده و فناوری های هوش مصنوعی برای محافظت از اطلاعات حساس شهروندان و سازمان ها را الزامی می سازند. این قوانین از داده های شخصی محافظت کرده و در برابر تهدیدهای سایبری، هک و خرابکاری های سازمان یافته امنیت ایجاد می کنند.

شناسایی و پیشگیری از جرائم

استفاده از داده های روانشناسی بالینی و پرونده های امنیتی مرتبط با افراد، امکان تحلیل رفتار و پیش بینی خطرات امنیتی را فراهم می آورد. همچنین، سیستم های هوش مصنوعی توانایی شناسایی و پیگیری فعالیت های مجرمانه، از جمله پولشویی، تجارت مواد مخدر و اسلحه و سایر تخلفات پیچیده از طریق IP Address، DNS و موقعیت زنده کاربران (Live Location) را دارند. این چارچوب حقوقی، ضمن محدود کردن مسیر فعالیت مجرمانه، حقوق کاربران را تضمین کرده و امکان شکایت، دادرسی مجدد و دریافت غرامت خسارات را برای افراد آسیب دیده فراهم می آورد.

تطبیق با استانداردهای بین المللی

علاوه بر تنظیم مقررات داخلی، EU AI Act با کنوانسیون های بین المللی و اصول حقوق بشر تطبیق دارد و مسیر هماهنگی میان حقوق بین الملل و فناوری هوش مصنوعی را تثبیت می کند. این امر موجب می شود اتحادیه اروپا به عنوان الگوی استانداردسازی برای سایر کشورها و نهادهای بین المللی در حوزه هوش مصنوعی شناخته شود.

نتیجه گیری

تصویب EU AI Act در مارس ۲۰۲۴ با اکثریت ۵۷۹ رای، چارچوب قانونی بی سابقه ای برای استفاده از هوش مصنوعی در اتحادیه اروپا ایجاد کرده است. این قانون، ضمن حفاظت از حقوق شهروندان و جلوگیری از جرائم سایبری، مسیر توسعه امن و مسئولانه فناوری های نوین را هموار می کند. یافته های این مطالعه نشان می دهد که قوانین اتحادیه اروپا می توانند الگوی استاندارد برای سایر کشورها و نهادهای بین المللی باشند و هماهنگی میان حقوق بین الملل، امنیت و فناوری را تقویت کنند. EU AI Act نه تنها امنیت سایبری و حفاظت از داده ها را تضمین می کند، بلکه مسئولیت پلتفرم ها و حقوق کاربران را ارتقا داده و مسیر نظارت و شفافیت در استفاده از هوش مصنوعی را تثبیت می کند.

منابع

European Parliament. EU AI Act – First Regulation on Artificial Intelligence. Accessed February 7, 2026. https://www.europarl.europa.eu/topics/en/article/20230601STO93804/eu-ai-act-first-regulation-on-artificial-intelligence.

European Union. Treaty Establishing the European Community (2007–2008). Brussels: European Union.

Smith, John. “Artificial Intelligence and International Law: Legal Challenges and Ethical Considerations.” Journal of International Law, 2023.

Brown, Lisa. “Security, Identity, and AI in the European Union: A Legal Perspective.” European Journal of Law and Technology, 2022.