کلیدهای گمشده روح: چگونه شاهکار فروید خواب های شما را به آینه ناخودآگاه تبدیل می کند
- «تعبیر خواب» فروید: دریچه رو به ناخودآگاه
در میان تمامی آثار فروید، «تعبیر خواب» نه تنها نقطه عطف زندگی حرفه ای او، بلکه به عقیده خودش، مهمترین و بزرگترین کتابش است؛ اثری که او بارها به آن بازگشت، بازنویسی کرد و آن را «اطلس عملی روح انسان» نامید. آیا تا به حال از خود پرسیده اید که چرا گاهی در خواب می دوید و نمی رسید، دندان هایتان می ریزد، یا با مردگان گفتگو می کنید؟ فروید با شجاعتی بی نظیر مدعی می شود: «رویاها، بزرگراه هایی به سوی ناخودآگاهند.» این کتاب، درواقع نقشه گنجی است که به ما می آموزد چگونه نشانه های به ظاهر آشفته و بی معنای خواب را رمزگشایی کنیم.
دغدغه اصلی فروید در این کتاب، «شناساندن انسان به انسان» است. او معتقد بود همان گونه که علم آناتومی، اعضای پنهان بدن را می کاود، روانکاوی نیز با تشریح روح انسان، رازهای پنهان آن را فاش می سازد. به گفته او، رویا «افکاری است که ما در بیداری یا نمی دانستیم یا فراموش کرده بودیم و یا نمی خواستیم بدانیم.» اما چرا این افکار در هیئت خواب های گاهی خوش و گاهی وحشتناک ظاهر می شوند؟ پاسخ فروید انقلابی است: «رویا، تحقق آرزوست.» او نشان می دهد که حتی کابوس های ما نیز در عمق خود، تلاشی برای تحقق نمادین و بی خطر آرزوهایی هستند که در بیداری یا سرکوب شده اند یا غیرقابل دسترس می نمایند.
این کتاب، تنها نظریه پردازی خشک نیست، بلکه با تحلیل های شگفت انگیزی از خواب های خود فروید و بیمارانش، به یک سفر اکتشافی شبیه است. به عنوان مثال، فروید رویای معروف «تزریق ایرما» را جزء به جزء تحلیل می کند تا نشان دهد چگونه یک رویای پیچیده، در حقیقت تحقق آرزوی ناخودآگاه او برای رفع احساس شکست درمانی و سلب مسئولیت است. این روش که او آن را «تداعی آزاد» می نامد، کلید اصلی کتاب است: برای تعبیر خواب، نباید آن را با یک کلید ثابت از پیش تعیین شده تفسیر کرد، بلکه باید اجازه داد ذهن، آزادانه از هر عنصر خواب به سوی خاطرات و افکار پنهان سفر کند.
فروید در این کتاب به چهار عامل شکل دهنده رویا اشاره می کند: تراکم (چندین فکر در یک نماد فشرده می شوند)، جابجایی (تمرکز از موضوع اصلی به موضوعی بی خطر منتقل می شود)، نمایش (مفاهیم انتزاعی به صورت تصاویر ملموس درمی آیند) و مهم تر از همه، سانسور درونی. این سانسور، عاملی است که مانع از ورود آرزوهای ناپسند یا اضطراب آور به خودآگاهی می شود و آنها را به نمادها و داستان های پیچیده و بی ضرر خواب تبدیل می کند. به عبارتی، ذهن ما هر شب یک کارگردان زیرک است که نمایشی از امیال سرکوب شده مان را روی صحنه می برد.
نظریه های فروید هنگام انتشار، موجی از مخالفت و تحسین برانگیخت. برخی او را «کشف کننده قاره ناخودآگاه» می دانستند و برخی دیگر نظرش را بر اساس امیال جنسی، باطل می شمردند. اما همان گونه که در مقدمه کتاب آمده، فروید خود تاکید می کند: «همه رویاها را نمی شود از راه عناصر جنسی تعبیر کرد.» او خواستار بی طرفی علمی است و هشدار می دهد بدون آن، «کار به جهل مرکب منجر خواهد شد.»
خواندن «تعبیر خواب» تنها برای درک خواب هایتان نیست. این کتاب پنجره ای به روی شناخت عمیق تر از خود می گشاید؛ شناختی که به قول فروید، می تواند به ما در درک رفتارمان، ریشه یابی اضطراب ها و ترس های موهوم، و حتی بهبود روابطمان با دیگران کمک کند. او می گوید: «اگر انسان ها خود و بالتبع دیگران را بشناسند و علل رفتار خود و دیگران را درک کنند، گذشت و نشاط و سعادتشان بیشتر خواهد شد.»
«تعبیر خواب» بیش از یک کتاب روانشناسی، یک اثر فلسفی تاثیرگذار است که ردپای آن را در سوررئالیسم، سینما، ادبیات و حتی حقوق می توان دید. سبک نگارش فروید، گاه شاعرانه و پر از استعاره است، چنان که رویا را «قصه گوی سحار روح» می خواند که اسرار وجود ما را حکایت می کند. او با صداقتی مثال زدنی، خواب ها و حتی ضعف های خود را عریان می کند تا حقیقت را بیاموزد.
در نهایت، این کتاب دعوتی است برای هر کس که کنجکاو است از سطح زندگی روزمره فراتر رود و در ژرفای شگفت انگیز روح خود سفر کند. اگر می خواهید بدانید چرا می خوابید که پرواز می کنید، می گریزید یا در امتحانی حاضر نشده اید، و اگر می خواهید کلیدهای طلایی گنجینه ناخودآگاه خود را بیابید، خواندن این شاهکار جاودانه فروید، نه یک انتخاب، که یک سفر ضروری به درون است. همان طور که او می گوید: «این قصه گوی دانشمند به ما می گوید که رویا یک چیز بی معنی نیست. باید آن را تجزیه و تحلیل کرد تا به اسرار وجود انسان دست یافت.»