جلالات الخطبه الفدکیه و بلاغتها الزهرائیه

🔰جلالات الخطبه الفدکیه و بلاغتها الزهرائیه

✍️ محمد احراری؛ عضو کانون مدادالفضلاء

🔻یکی از آثار برجسته و به جا مانده از حضرت زهرا سلام الله علیها، خطابه ای مفصل و طولانی به نام خطبه فدکیه است. این خطبه شریفه نشان می دهد که زن مسلمان با رعایت ملاک ها و معیار هایی که در راستای دین و عرف اسلامی است و در عین حفظ حیاء و عفت، چه نیکو می تواند در جامعه تاثیرگذار باشد.
و اما موارد استثنائی این خطبه که به طور خاص جلب توجه می کند و مضامین بلندی را می نمایاند، این است که بیان زهرای مرضیه علیهاالسلام در اعلا درجه ی فصاحت و بلاغت قرار دارد که زبان بلغاء از وصف آن الکن است و نیز دارای مباحث شگرف خلقت، اعتقادات و فلسفه احکام است که فلاسفه، کلامییون و علماء از بیان آن قاصر اند.
این خطبه را نباید در حد یک سخنرانی حماسی، اظهار مصیبت یا نزاع مادی بر سر سرزمینی به نام فدک تلقی نمود؛ بلکه فدک، انقلابی عظیم است که تاریخ پس از خود را تشکیل خواهد داد.
فلذا در این مقال بر آنیم که بخش هایی از این خطبه فخیمه را مورد شرح و بررسی قرار داده و جلوه های نورانی کلمات بانوی بزرگوار اسلام را به تماشا بنشینیم.

▪️اعجاز خلقت
حضرت زهرای مرضیه سلام الله علیها، پس از شکرگزاری حکیمانه از خدای تعالی و متذکر شدن نعمات، به نحوه خلقت اشاره می فرمایند که بسیار شگرف و قابل تامل است:
الحمد لله... ابتدع الاشیاء لا من شیء کان ما قبلها و انشاها بلا احتذاء امثله امتثلها...
«سپاس مخصوص خدایی است که... موجودات جهان هستی را ابداع فرمود، بی آن که چیزی پیش از آن وجود داشته باشد و همه آنها را ایجاد کرد، بی آن که الگو و مثالی قبل از آن موجود باشد».

نکته ای که زهرای اطهر در این بخش از خطبه بدان اشاره فرموده اند ناظر بر خلقت اولیه و خلق اشیاء از عدم و نیستی می باشد، یعنی خلقت به صورت «من شیء» (از چیزی)، نبوده است بلکه به صورت «لا من شیء» (از هیچ چیز) بوده است، چرا که برخی خداناباوران مدعی اند که اگر مواد اولیه ای از پیش موجود بوده است، خلق جهان نیاز به خالق مستقل نداشته و اشیاء می توانسته اند خودبه خود از ترکیب آن ها پدید آیند، اما مشاهده می کنیم که در این بخش از خطبه، سال ها پیش از مطرح شدن چنین ادعاهایی، حضرتش با حکمت و بصیرت، حقیقت خلقت را روشن ساخته اند.

▪️اسرار و فلسفه احکام الهی
فجعل الله الایمان تطهیرا لکم من الشرک، و الصلاه تنزیها لکم عن الکبر، و الزکاه تزکیه للنفس، و نماء فی الرزق، و الصیام تثبیتا للاخلاص، و الحج تشییدا للدین...
خداوند «ایمان» را سبب تطهیر شما از شرک قرار داد، و «نماز» را وسیله پاکی از کبر و غرور، «زکات» را موجب تزکیه نفس و نمو روزی، «روزه» را عامل تثبیت اخلاص، «حج» را وسیله تقویت آیین اسلام...
حضرت زهرای مرضیه سلام الله علیها در این بخش از خطبه به فلسفه و اهداف احکام الهی اشاره می فرمایند؛ این بیان نشان می دهد که هر یک از احکام، علاوه بر وجه عبادی، دارای حکمت های روحی، اخلاقی و اجتماعی است و مسیر کمال انسان و تقویت دین با رعایت آنها هموار می شود.

▪️وقوف بر حق امام
او نجم قرن للشیطان، او فغرت فاغره من المشرکین قذف اخاه فی لهواتها، فلا ینکفا حتی یطا صماخها باخمصه، و یخمد لهبها بسیفه، مکدودا فی ذات الله، مجتهدا فی امر الله، قریبا من رسول الله، سیدا فی اولیاء الله، مشمرا ناصحا، مجدا کادحا...
«و هر گاه شاخ شیطان نمایان می گشت و فتنه های مشرکان دهان می گشود، پدرم برادرش علی علیه السلام را در کام آنها می افکند و آنها را به وسیله او سرکوب می نمود و او هرگز از این ماموریت های خطرناک باز نمی گشت، مگر زمانی که سرهای دشمنان را پایمال می کرد، و آتش جنگ را با شمشیرش خاموش می نمود، او (علی «علیه السلام») در راه خشنودی خدا متحمل رنج و سختی گردید، و در راه انجام دستورات الهی تلاش می نمود، و به رسول خدا صلی الله علیه و آله نزدیک و سید و سالار اولیای خدا بود او همیشه آماده (فعالیت) و خیرخواه مردم بود و با جدیت و زحمت تلاش می نمود».
این فراز از خطبه، فراتر از ذکر فضائل شخصی امیرالمومنین سلام الله علیه، بیانگر مبانی امام شناسی حضرت زهرا سلام الله علیها است؛ زیرا حضرت با ترسیم کارکردهای وجودی امام در دفع فتنه، حفظ کیان دین و صیانت از مسیر رسالت، بر این حقیقت تاکید می فرمایند که تولی نسبت به امام نه صرف محبت، بلکه التزام ولایی و شرط تحقق هدایت الهی در جامعه است.

▪️قتال با ائمه کفر
ا لا تقاتلون قوما نکثوا ایمانهم، و هموا باخراج الرسول، و هم بدءوکم اول مره ا تخشونهم، فالله احق ان تخشوه ان کنتم مومنین...
«آیا با گروهی که پیمان های خود را شکستند و تصمیم به اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله گرفته اند، پیکار نمی کنید؟ در حالی که آنها نخستین بار (پیکار با شما را) آغاز کردند. آیا از آنها می ترسید؟ با این که خداوند سزاوارتر است که از او بترسید، اگر مومن هستید».
این فقره از خطبه، با یادآوری سرپیچی و پیمان شکنی دشمنان رسول خدا، «ضرورت قتال با ائمه کفر» و ایستادگی در برابر ستم و باطل را مطرح می سازد. حضرت زهرا سلام الله علیها در این بیان، همان منطق قرآنی را زنده می کنند که خداوند در آن فرمان می دهد: «فقاتلوا ائمه الکفر» (التوبه/ ۱۲)؛ یعنی جامعه مومن، در منظومه ولایی، نمی تواند در برابر ظلم، ارتداد سیاسی، و براندازی حق ساکت بماند. از این رو، این بخش از خطبه، پیوندی آشکار میان تولی و تبری، تشخیص جبهه حق و باطل و وظیفه عملی مقاومت برقرار می سازد.

▪️استناد به آیات کتاب الله
پس از آنکه خلیفه اول، حدیث ساختگی: «نحن معاشر الانبیاء لانورث ذهبا و لافضه»... را به رسول خدا صلواه الله علیه نسبت داد و می خواست با این حدیث جعلی، حق حضرت زهرا علیهاالسلام را پایمال کند و نیت پلید خود و دستگاه حاکم را پشت این حدیث جعلی پنهان کند، حضرت با دلیل و برهان و استناد به آیات قرآن به او پاسخ دادند:
سبحان الله! ما کان ابی رسول الله صلی الله علیه و آله عن کتاب الله صادفا و لا لاحکامه مخالفا، بل کان یتبع اثره، و یقفو سوره، ا فتجمعون الی الغدر اعتلالا علیه بالزور و البهتان، و هذا بعد وفاته شبیه بما بغی له من الغوائل فی حیاته...
سبحان الله! هرگز پدرم رسول خدا از کتاب خدا روی گردان نبوده و با احکام آن مخالفت نکرده، بلکه پیرو و دنباله رو سوره هایش بود. آیا برای مکر و نیرنگ اجتماع کرده اید و با دروغ بستن به او (پیامبر) دلیل می آورید؟ این کار شما پس از رحلت او مانند توطئه های زمان حیاتش است.
سپس به ابی بکر علیه من الرحمن ما یستحق فرمودند:
یا ابن ابی قحافه، ا فی کتاب الله ان ترث اباک و لا ارث ابی؟!
ای پسر ابی قحافه، آیا در کتاب خدا آمده است که تو از پدرت ارث ببری و من از پدرم ارث نبرم؟!
هذا کتاب الله حکما عدلا، و ناطقا فصلا، یقول: یرثنی و یرث من آل یعقوب و یقول و ورث سلیمان داود...
حضرت به دو آیه از آیات قرآن : «یرثنی و یرث من آل یعقوب» (مریم/ آیه ۶) و «و ورث سلیمان داود» (النمل/ آیه ۱۶)، احتجاج می فرمایند که مسئله ارث بردن فرزندان پیامبران از پدرانشان را مطرح می کنند، و این گونه ظالمان و غاصبان را رسوا می کنند.

📎پس لازم است که نوجوانان و جوانان نسبت به مطالعه این خطبه ارزشمند اهتمام ورزیده و همچنین مجامع علمی و حوزه های علمیه به صورت جدی و دقیق تر به بررسی این خطبه بپردازند.

#فاطمیه
#خطبه_فدکیه
#حوزه_علمیه
#پویش_نوشتن
#تبلیغ_مکتوب
#جهاد_روایت
صفحه ی نویسندگان حوزوی در خبرگزاری فارس