کریدور داوود، تهدیدی استراتژیک برای امنیت ملی ایران
چکیده: طی ماه های اخیر شواهد میدانی نشان می دهد تلاش هایی برای ایجاد پیوندهای زمینی و نقاط نفوذی از جنوب سوریه تا شمال عراق (آنچه در ادبیات منطقه ای با عنوان «کریدور داوید» مطرح می شود) تشدید شده است. این پویش دارای ابعاد نظامی، سیاسی و اقتصادی است و پیامدهای مهمی برای ثبات منطقه و امنیت ملی ایران دارد. ایران باید در سطح ملی و منطقه ای رویکردی ترکیبی — متوازن میان ابزارهای دیپلماسی، حقوقی، اطلاعاتی و بازدارندگی مشروع — اتخاذ کند تا از تثبیت هرگونه شبکه دائمی نفوذ که منافع ملی را تهدید می کند جلوگیری نماید.
واقعیت های میدانی (فکت های کلیدی)
- گزارش های میدانی و رسانه های معتبر از انجام عملیات هوابرد و حملات هدفمند رژیم صهیونیستی در حوالی دمشق و جنوب غرب سوریه خبر داده اند؛ این گونه حملات در چارچوب تلاش برای قطع یا تضعیف مسیرهای ارتباطی میان ایران و متحدان منطقه ای تفسیر می شود.
- در جنوب لبنان شواهد مکرر از تخریب گسترده زیرساخت های شهری و کشاورزی و هدف گیری مراکز لجستیکی منتشر شده است؛ نهادهای بین المللی این ابعاد را مستندسازی کرده اند که پیامدهای انسانی و سیاسی قابل توجهی دارد.
ارزیابی نقش بازیگران فرامنطقه ای و منطقه ای
- روسیه: مسکو به دلیل حضور نظامی و منافع راهبردی در سوریه، از توسعه بی قاعده میدان جنگ به نفع هر بازیگری که ثبات سوریه یا خطوط ارتباطی روسیه را تهدید کند، نگران است و در مواجهه با گسترش عملیات یک جانبه هشدار می دهد. تعامل با روسیه باید مبتنی بر تعریف خطوط قرمز روشن و هماهنگی های سیاسی باشد تا از برخورد منافع جلوگیری شود.
- چین: پکن رویکردی ثبات محور و اقتصادی دارد و از هرگونه عملیات گسترده که زنجیره های تامین انرژی و اجرای پروژه های اقتصادی (از جمله مسیرهای مرتبط با «کمربند راه») را مختل کند، ابراز نگرانی کرده و خواستار آتش بس و راه حل سیاسی است. ظرفیت چین برای فشار دیپلماتیک و اقتصادی باید در تبیین راهکارهای بین المللی مورد استفاده قرار گیرد.
- ترکیه: آنکارا به دلیل دغدغه های امنیتی-مرزی و مسئله کردها، نسبت به شکل گیری هر گذرگاه زمینی ای که منافع امنیتی اش را به خطر اندازد حساس است؛ در عمل ترکیه می تواند هم به صورت محدودکننده عمل کند و هم از موقعیت های ژئوپلیتیک برای افزایش نفوذ منطقه ای خود بهره ببرد. اقدامات اخیر ترکیه در محدودسازی مراودات با رژیم صهیونیستی نشان دهنده ظرفیت آنکارا برای اعمال فشار است.
- عراق: ساختار سیاسی و امنیتی عراق پیچیده و متغیر است؛ بخشی از بازیگران داخلی متمایل به همکاری با ایران اند و بخش هایی هم در معرض نفوذ یا فشار بازیگران دیگر قرار دارند. کنترل بغداد بر نواحی مرزی و توان جلوگیری از تبدیل خاک عراق به مسیری دائم برای انتقال نظامی یا لجستیکی، یک عامل تعیین کننده است.
پیامدها برای ایران
- تثبیت کریدور یا «شبکه های نفوذ زمینی» در برخی نقاط می تواند استمرار خطوط تدارکاتی طرف مقابل را تسهیل کند و فشار امنیتی و سیاسی بر متحدان ایران را افزایش دهد.
- از سوی دیگر، تحقق کامل یک کریدور امن و پایدار با موانع راهبردی و سیاسی مهمی روبه رو است؛ وقوع سناریوهای نیمه پایدار و فرسایشی محتمل تر است که هزینه های بلندمدت امنیتی و انسانی به همراه دارد.
- بنابراین اولویت ایران باید جلوگیری از تثبیت ساختارهای دائمی نفوذ بوده و نه تنها پاسخ نظامی تک بعدی؛ پیگیری همزمان مسیرهای دیپلماتیک، حقوقی، رسانه ای و اقتصادی لازم است.
توصیه های راهبردی
- افشاگری فکت محور و شفاف سازی: جمهوری اسلامی ایران باید با انتشار مجموعه منظم و مستند فکت ها (شواهد تصویری، شهادت محلی، گزارش های سازمان های مستقل) افشای بین المللی را تقویت کند تا هزینه سیاسی طرح های یک جانبه افزایش یابد.
- دیپلماسی فعال چندجانبه: تمرکز بر محورهای دیپلماتیک با روسیه، چین و ترکیه برای تعریف خطوط قرمز و کاهش احتمال اقدامات یک جانبه؛ همزمان پیگیری پرونده ها در مجامع بین المللی برای برجسته سازی پیامدهای حقوقی و بشردوستانه.
- پاسخ بازدارنده مشروع و متناسب: تقویت ابعاد دفاعی و بازدارندگی در چارچوب حقوق بین الملل (افزایش آمادگی دفاعی، حفاظت از زیرساخت ها و ایجاد هزینه برای بهره برداری دائمی مقابل هر مسیر) — با تاکید بر جلوگیری از شعله ور شدن تقابل تمام عیار.
- حمایت انسانی و توسعه ای از متحدان منطقه ای: سرمایه گذاری در پروژه های بازسازی و معیشتی در جنوب لبنان، مناطق آسیب دیده سوریه و نواحی همسو در عراق به منظور کاهش پذیرش محلی پروژه های جایگزین و تقویت پیوندهای اجتماعی و سیاسی.
- پلاتفرم رسانه ای منطقه ای: راه اندازی بسته های اطلاع رسانی کوتاه و مستند برای استفاده در رسانه های محلی و بین المللی با هدف تغییر روایت عمومی و متهم زدایی از قربانیان غیرنظامی؛ نمایش جدی پیامدهای انسانی و اقتصادی اقدامات یک جانبه رژیم صهیونیستی.
جمع بندی نهایی
کریدورهای ژئوپلیتیک پیشنهادی مانند «کریدور داوید» اگرچه در همه ابعاد خود تحقق پذیر نیستند، اما حتی تلاش برای برقرار کردن بخش های محدود آن می تواند ثبات و امنیت منطقه را تحت فشار قرار دهد. بهترین واکنش برای کشورهایی که منافعشان در منطقه در هم تنیده است، از جمله ایران، اتخاذ سیاستی هوشمندانه، چندجانبه و فکت محور است: ترکیب دیپلماسی فعال، فشار حقوقی بین المللی، کمک های انسانی-اقتصادی و بازدارندگی مشروع که هم امنیت ملی را حفظ کند و هم از گسترش بحران انسانی جلوگیری نماید. رسانه ها در این میان نقش تعیین کننده ای در آگاه سازی و کاهش فضای مشروعیت بخشی به اقدامات یک جانبه دارند؛ ارائه شواهد دقیق و روایت انسانی مسئله می تواند فضای بین المللی را تحت تاثیر قرار دهد و هزینه تحقق طرح های خطرناک را افزایش دهد.