همگرایی بکارگیری فناوری ها

 اگر چه بهره گیری از انواع فناوری ها در جنگ مرسوم است. به عنوان مثال شاید به نظر برسد که از «هوش مصنوعی» در جنگ های معاصر بیش از سایر فناوری ها استفاده می شود ولی باید دانست که «همگرایی در بکارگیری فناوری ها» در جنگ ها یکی از ویژگی های نبردهای معاصر است. در جنگ شناختی از انوع علوم و فناوری -به ویژه فناوری های نوظهور- بهره گرفته می شود. برخی از علوم و فناوری های نوظهور و شالوده شکن عبارتند از:

هوش مصنوعی، کوانتوم، علوم زیستی، فضای سایبر، سامانه های رباتیک و خودگردان، تحولی و هستی آهنگ، اینترنت اشیای نظامی، جنگ افزار سایبری، زنجیره بستکی، کنترل تغییرات اقلیم و... .

البته در این میان ناتو، هشت حوزه فناوری نوظهور و شالودهشکن را برای 2020 تا 2040 مشخص کرده است:

هوش مصنوعی، داده، خودگردان، فضا، فراصوت، کوانتوم، زیستی، مواد.

علوم و فناوری های نوظهور و شالوده شکن اگر چه ریشه در صنعت نسل 4 دارد، ولیکن نویدبخش بروز انقلاب صنعتی نسل پنجم و ادامه مسیر در انقلاب جدید هستند. انقلاب صنعتی چهارم را به عنوان دوره نوآوری سریع در فناوری و تغییرات اجتماعی وصف کرده اند. اما این دوره ضعف هایی نیز داشت. از جمله اینکه در این دوره هر چقدر بر دیجیتال سازی و فناوری های مبتنی هوش مصنوعی در راستای افزایش بازده و انعطاف پذیری تولید متمرکز بود، نیازمند این نیز بود که بر اصول تاب آوری و عدالت اجتماعی، پژوهش و نوآوری برای حمایت از صنعت در خدمات بلند مدت تمرکز کند.

اکنون در جریان انقلاب صنعتی 5 با سه رویکرد «انسان محور»، «پایداری» و «تاب آوری» مواجه ایم. در این انقلاب، انسان بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است، به گونه ای که قادر خواهد بود فرایند تولید را به دلخواه خود تنظیم کند. در واقع انسان و نیازهای اصلی او، مبداء تحول است. در این مرحله برخی از فناوری ها دچار مرگ خواهند شد. ابزارهایی همچون هدفون های سیمی، ساعت های هوشمند اولیه، ابزارهای ذخیره ساز فیزیکی و ده ها فناوری که هم دارای کاربرد دفاعی و هم کاربرد شخصی هستند، در سال های آینده دچار توقف تولید خواهند شد. از آن سو برخی فناوری ها فرصت رشد و افزایش اثرگذاری در جنگ خواهند داشت. فناوری هوش مصنوعی، لباس هوشمند، واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، خودگردان ها و ده ها فناوری دیگر (جهانفر، 1403).

در این میان و در خصوص اثرگذاری انقلاب های صنعتی 4 و 5 بر وضعیت جنگ باید به این نکته اشاره کرد که اگر نیروهای مسلح در کشورهای مختلف به صورت جدی به نوآوری و پژوهش روی نیاورند، مقدمه ضعف و شکست -به ویژه شکست بر اثر غافلگیری- فراهم خواهد شد. در فضای گسترش شبه علم و در شرایط زایش و ظهور نسل جدیدی از جنگ، دانشمندان و اندیشمندان، بیش و پیش از سایر افراد، اثرگذار بر نتیجه نبرد خواهند بود. هنر و تدبیر فرماندهان باید مبتنی بر جذب دانشمندان و اندیشمندان و بهره گیری از آنها، بیش از گذشته در مسیر حفظ امنیت، کسب اقتدار و توسعه هژمونی باشد. اینک به معنای واقعی کلمه باید به «العلم سلطان من وجده صال به و من لم یجده صیل علیه»[1] توجه کرد. فردا دیر است.

[1] شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج۲۰، ص۳۱۹