نقش کلیدی مددکاران اجتماعی در پیشگیری از خودکشی

افزایش آمارهای مربوط به خودکشی در دوره های اخیر در سطح جهان و کشورمان، به ویژه در جوانان اهمیت پرداختن به این موضوع را در رشته های یاورانه همچون مددکاری اجتماعی دوچندان کرده است.
بدین منظور در این بخش، قرار است به نقش کلیدی مددکاران اجتماعی در پیشگیری از خودکشی بپردازیم.
همواره در ارتباط با اهمیت پیشگیری در حیطه های مختلف تاکید می شود چرا که پیشگیری نسبت به مداخله و درمان، هزینه و زمان کمتری را طلب می کند اما می تواند نتایج قابل توجهی را رقم بزند؛ در ارتباط با موضوع خودکشی نیز پیشگیری همواره امری قابل توجه و حائز اهمیت تلقی شده است.
خودکشی عملی است که از طریق آن فرد به صورت عمدی به زندگی خود پایان می دهد و پیشگیری از آن به معنای هرگونه اقدامی است که از از طریق همکاری با سازمان ها، نهادها، متخصصین، اشخاص و... صورت گیرد و منجر به کاهش میزان خودکشی شود.
از آن جهت که یکی از نقش های مددکاران اجتماعی، آموزش دهنده می باشد، در راستای پیشگیری از بحران خودکشی، مددکاران اجتماعی می توانند آموزش هایی را به گروه هدف خود در حیطه های مختلف کاری، ارائه دهند که تاکید و توجه این آموزش ها در راستای پیشگیری از بحران خودکشی و تقویت مهارت های مداخله ای در افرادی باشد که در معرض این خطر قرار دارند، اما لازم به ذکر است این آموزش ها نباید تنها به گروه هدف مددکاران اجتماعی محدود شود، بلکه مددکاران اجتماعی در فعالیتی جامعه ای می توانند آموزش هایی را در سطح عمومی جامعه، ارائه دهند؛ یکی از این آموزش ها که بسیار قابل توجه می باشد، آموزش دروازه بانان می باشد، این آموزش به معنای آگاهی رسانی به افرادی مانند معلمان، کارمندان، رهبران مذهبی و... در راستای شناسایی و ارجاع افراد در معرض خطر خودکشی، می باشد؛ مورد دیگری که در این بخش می توان به آن پرداخت و در زمره فعالیت های جامعه ای برای مددکاران اجتماعی نیز قرار می گیرد، ارائه پیشنهادات و برنامه های آموزشی در راستای پیشگیری از بحران خودکشی و کاهش عوامل فردی و اجتماعی آن در سطح جامعه از طریق رسانه، مدارس، مراکز آموزش عالی، ادارات و... بر اساس گروه هدف آنان، می باشد؛ نکته ای که باید آن را درنظر گرفت و به مثابه ابزاری در ساخت جوامع ایمن بدان توجه کرد، رسانه و بسترهای مربوط به آن است، در واقع امروزه با گسترش رسانه و ابعاد آن در زندگی اقشار مختلف و بازه های سنی متفاوت، ارائه آموزش ها و برنامه هایی مرتبط و اثربخش که توسط مددکاران اجتماعی و سایر متخصصین این حوزه همچون روانشناسان، مشاوران، جامعه شناسان و... طراحی گردد و در سطوح مختلف جامعه اجرایی شود، می تواند به تسهیل این امر، یاری رساند.
نقش دیگری که در این زمینه مددکاران اجتماعی می توانند ایفا کنند، نقش حمایت گری می باشد که با اصول و ارزش های مددکاری اجتماعی همپوشانی بسیار بالایی دارد، این حمایت ها می تواند در رابطه با افرادی باشد که معرض خطر خودکشی قرار دارند و به طرق مختلفی به مددکاران اجتماعی ارجاع داده می شوند یا گروه هدف آنان می باشند؛ در مورد چنین افرادی، در ابتدا ارزیابی وضعیت فعلی آنان و و ایمن سازی شرایط فرد، در اولویت قرار می گیرد چرا که چیزی ارزشمندتر از جان انسان نمی باشد؛ پس از ایمن سازی شرایط اولیه مشاوره هایی در راستای کاهش افکار خودکشی و بهبود مهارت های مقابله ای می تواند به افراد، یاری رساند و در رابطه با موارد اضطراری، مدیریت بحران به مثابه ابزاری اثربخش می تواند نقش قابل توجهی داشته باشد؛ در راستای این نقش، حمایت از گروه های آسیب پذیر همانند سایر حوزه های فعالیت مددکاران اجتماعی مهم است چرا که قرارگیری در معرض بسیاری از آسیب ها، اهمیت پیشگیری را برای آنان افزایش می دهند و محدودیت در بهره مندی از حداقل های زندگی، احتمال خودکشی را در چنین گروه هایی بالا می برد.
اما فعالیت دیگری که مددکاران اجتماعی از طریق آن می توانند در پیشگیری از امر خودکشی و ساختن جوامع ایمن، نقش فعالانه ای داشته باشند، دفاع از عدالت اجتماعی و اقدام در راستای آن می باشد؛ در این ارتباط مددکاران اجتماعی از طریق کاهش عوامل اجتماعی که در وقوع خودکشی نقش قابل توجهی دارند از قبیل فقر، بیکاری، تبعیض، خشونت، اعتیاد و... ، می توانند در پیشگیری از این بحران تاثیرگذار باشند؛ هرچند عوامل فردی در بروز بحران خودکشی اثربخشی زیادی دارند و در نقش آموزش دهنده که پیش تر بدان اشاره شد، مددکاران اجتماعی باید این عوامل را شناسایی کرده و در نظر بگیرند اما در راستای پرداختن به عوامل اجتماعی در بروز بحران خودکشی در جوامع، مددکاران اجتماعی تخصص و تجربه بیشتری خواهند داشت و می توانند نقش پررنگ تری را ایفا کنند، همچنین حمایت از قوانینی که در راستای پرداختن به سلامت روان افراد در جامعه می باشد، اثربخش است.
در واقع آنچه اهمیت دارد، آن است که مددکاران اجتماعی در سطوح مختلف فردی، گروهی و جامعه ای برای امر پیشگیری از خودکشی حضور و نقش پررنگی را ایفا کنند و ترکیبی از مداخلات فردی و ساختاری را در نظر گیرند، همچنین از طریق تقویت تاب آوری و ترویج برابری در سطح جامعه می توان به ساختن جوامعی امن تر و حمایت گر کمک کرد؛ در انتها نیز باید اشاره کرد که اقدامات و فعالیت های مربوط به پیشگیری از خودکشی صرفا محدود به حوزه کاری مددکاران اجتماعی نمی شود بلکه متخصصین مختلفی در این حوزه می توانند نقش آفرینی کنند و پرداختن به این امر در سیاست گذاری اجتماعی و برنامه های همگانی برای سطوح مختلف جامعه حائز اهمیت است.