چالش ها و الزامات توسعه و به کارگیری متاورس

به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن در گزارشی با عنوان «متاورس (فراجهان)؛ چالش ها و الزامات توسعه و به کارگیری» آورده است که متاورس مجموعه ای از دنیاهای مجازی در ادغام با محیط فیزیکی (محیط های موازی مجازی-فیزیکی) است که بخشی از ساعات زندگی روزمره شهروندان در آن خواهد گذشت. فناوری هایی همچون هوش مصنوعی به ایجاد واقعی تر و پذیرفتنی تر متاورس توسط کاربران عادی کمک قابل توجهی خواهد نمود و پیش بینی می شود افراد قادر خواهند بود حتی دنیایی خلق کرده و در آن زیست مجازی داشته باشند که ابزارها و تعاملاتی خاص خودش را داشته باشد؛ این در حالی است لزوما همه آنها در دنیای واقعی و فیزیکی امروزی ما موجود نبوده و زاییده تخیلات آنها هستند.

در این گزارش بیان می شود که تحقیق در مورد چنین محیط پیچیده ای هنوز در ابتدای راه بوده و هنوز در حال ایجاد اولین نقاط تماس با کاربران است. متاورس قابلیت همکاری بین سکوهای ی که جهان های مجازی مختلف را ایجاد می کنند، فعال می کند. به عنوان مثال، کاربران می توانند محتوا ایجاد کنند و آن را به طور گسترده بین جهان های مجازی مختلفی که در آنها حضور دارند منتقل کنند. آواتارها به عنوان نمایندگان یا همزاد های دیجیتالی اشیای حقیقی در متاورس عمل می کنند که کاربران در محیط های مجازی از آنها به عنوان نماد خود یا سایر چیزهایی که دارند استفاده می کنند.

در این گزارش مطرح می شود که متاورس دارای دو بعد فناوری های پایه برای ایجاد (همچون فناوری های وب، واقعیت توسعه یافته، هوش مصنوعی، همزاده ای دیجیتال) و بعد زیست بوم آن برای گردش و رشد و پایداری این محیط است. از این رو، ارتقای هرکدام از زمینه های مختلف و جلوگیری از بروز اختلالات و حفظ منافع شهروندان در آن از اهداف اصلی قانون گذار است. عناصر ضروری در زیست بوم متاورس شامل قابلیت اعتماد و مسئولیت پذیری، امنیت و حریم خصوصی، مقبولیت اجتماعی، اقتصاد مجازی، تولید محتوا و حوزه مسائل و فضای همزاده ای دیجیتال، مباحثی است که در این گزارش بررسی شده و زمینه های تبعیض، بی نظمی، کلاهبرداری و... احصا شده است.

این گزارش با بررسی بخش هایی از مساله متاورس که نیازمند توجه، سیاستگذاری یا قانون گذاری است، به الزامات توسعه محیط های موازی مجازی-فیزیکی اشاره کرده و بیان می کند که استفاده از متاورس نیاز به فرهنگ مناسب حضور در محیط مجازی دارد. از آنجا که نحوه پیاده سازی محیط توسط تولید کنندگان (هم تولید کنندگان نرم افزار و هم تولید کنندگان محتوا) نقش مهمی در فرهنگ حضور در آن دارد و پس از آن فرهنگ حضور در متاورس می تواند حتی در فرهنگ دنیای حقیقی نیز تاثیر داشته باشد، ایجاد یک زیست بوم امن و پایدار نیازمند فرهنگ سازی و در عین حال تنظیم گری و قانون گذاری است.

در ادامه این گزارش بیان می شود که رشد پایدار محیط های موازی مجازی-فیزیکی نیاز به ایجاد مداوم اشیای جدید و سرزمین های جدید دارد. لذا فرهنگ زیستن در این محیط، حفظ امنیت و منافع شهروندان در عین تضمین سرمایه گذاری توسعه دهندگان عناصر کلیدی بقا و رشد این محیط هستند.

در این گزارش بیان می شود که با توجه به ماهیت فناوری های سازنده محیط متاورس و همچنین نزدیکی در عین تفاوت نظامات حاکم بر حکمرانی این زیست بوم نسبت به دنیای فیزیکی، ایجاد روحیه همکاری در توسعه این سامانه بسیار مهم است. این همکاری در عین حال خود باعث ایجاد رقابت مثبت مبتنی بر هم افزایی نیز خواهد شد.

این گزارش با اشاره به اینکه تسهیل گری در توسعه اقتصاد دیجتال اهمیت زیادی دارد، توضیح می دهد که از آنجا که یکی از جذابیت های محیط متاورس توسعه کسب و کارهای دیجیتالی است، تسهیل گری ها در توسعه اقتصاد دیجیتال، انگیزه مناسب برای توسعه محیط متاورس و کسب درآمد را فراهم می سازد. لذا قوانین و مقررات اقتصاد دیجیتال در محیط فیزیکی می تواند تاثیر مستقیمی بر محیط متاورس که ترکیب دنیاهای مجازی-فیزیکی است، داشته باشد.

در بخش دیگری از این گزارش به تکالیف دستگاه های مختلف برای ایجاد زیرساخت های لازم و حفاظت داده اشاره شده و آمده است که نشت های اطلاعاتی و اطلاعات از دست رفته، به خصوص در حملات سایبری مشکلات زیادی را برای توسعه دهندگان ایجاد کرده است که باید در سه حوزه مورد توجه قرار گیرد: تعیین روال های رمز نگاری مناسب (توسط مقررات گذار)، تعیین جریمه ها و سهم مسئولیت آسیب های وارد شده به کاربر (توسط قانون گذار)، تعیین روال های مراقبت از اطلاعات در مقابل حذف (توسط مقررات گذار).

این گزارش ایجاد ظرفیت محاسباتی را از دیگر تکالیف دستگاه ها برای استفاده از متاورس معرفی کرده و بیان می کند که استفاده از الگوریتم های هوشمند به خصوص الگوریتم های هوشمند مولد یکی از مهم ترین بخش های فناوری متاورس است که معمولا نیاز به حجم محاسبات زیادی دارد. پردازش های بینایی ماشین و نظارت هوشمند بر محیط واقعی برای انتقال اطلاعات به محیط مجازی نیز نیازمند ظرفیت محاسباتی زیادی هستند (با مدیریت مقررات گذار).

در ادامه این گزارش آمده است که ایجاد، توسعه و حفظ امنیت شبکه معمولا فعالیتی است که بین بخش خصوصی و با نظارت دولت انجام می شود که نیاز به سیاستگذاری و قانون گذاری دارد. ذخیره سازی معمولا به صورت ابری و در بخش خصوصی انجام می شود و از آنجا که اطلاعات بسیار ارزشمند هستند و طول عمر بسیار زیادی نیز دارند، بنابراین باید سیاستگذاری لازم برای پیش بینی زیرساخت های لازم به منظور بیمه کردن اطلاعات و تامین حداقل هزینه ها برای حفظ طولانی مدت اطلاعات انجام شود.

این گزارش به ضرورت توجه به ابزارهای واسط برای اثرگذاری در متاورس اشاره کرده و بیان می کند که ابزارهای ارتباطی جهت غوطه وری کاربران در محیط متاورس بسیار مهم است. این ابزارها بر دو نوع هستند: ابزارهایی که اطلاعات کامپیوتر را به کاربر انتقال می دهند که البته صرفا به دید سه بعدی در حس بینایی و صدای سه بعدی در حس شنوایی ختم نمی شود و انواع حس های دیگر حتی چشایی و بویایی را نیز در بر می گیرد، و ابزارهایی که اراده کاربر را به محیط مجازی منتقل می کنند که شامل انواع دستکش، لباس و حسگرهای محیطی است.

کارشناسان مرکز پژوهش های مجلس در ادامه این گزارش نیازهای دیگر توسعه و فعالیت در متاورس را برم ی شمارند که شامل این موارد می شود؛ مالکیت معنوی و قوانین آن در مورد مالکیت بر اشیای مجازی یا همزاد های دیجیتال، حیطه وظایف و مسئولیت کاربران و توسعه دهندگان و سهم هرکدام از آنها در پاسخ گویی و جبران، زیرساخت های قانونی حفاظت از حریم خصوصی، زیرساخت های قانونی امنیت داده و فضای سایبری، زیرساخت های قانونی مواجهه با نشت اطلاعات و تعیین حدود و تکالیف و شیوه مقابله، تعیین تکلیف امکان ثبت مالکیت اشیای مجازی در فناوری دفتر کل توزیع شده و NFT، سازوکار اعمال عوامل محدود کننده یا تنظیم کننده همچون سانسور، تعیین موارد و حذف محتوای غیرقانونی و خشن، کلاهبرداری، جرائم امنیتی و تبلیغات نابه جا و جرم انگاری های مربوط به آن، روال های نظارتی لازم برای ایجاد رقابت عادلانه، روال های حفاظت از اقشار آسیب پذیر از جمله کودکان و نوجوانان، انواع سازوکارهای همکاری بین دولت، کاربران و توسعه دهندگان.

متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.