نگاهی بر صنعت هوایی از منظر اقتصاد گردشگری
امروزه گردشگری به عنوان یکی از کلیدی ترین بخش ها در توسعه اقتصادی کشور های جهان شمرده می شود. بنا بر گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری در سال ۲۰۲۳ ارزش صنعت گردشگری به 9.5 تریلیون دلار رسیده است که حدود 7.6 درصد از اقتصاد جهانی است. گزارش های این شورا حاکی از آن است که حدود 12 درصد از اشتغال های ایجاد شده در جهان در 2023 در بخش گردشگری بوده است. از این رو به نظر می رسد برای کشور هایی که ظرفیت های مناسبی در زمینه گردشگری دارند، سیاست گذاری و اتخاذ تصمیم های مناسب در این زمینه اهمیت دو چندانی دارد. یکی از مهم ترین ویژگی های صنعت گردشگری، چند بعدی بودن آن است. به عبارت دیگر، گردشگری از جمله بخش هایی است که تعامل و ارتباط بسیاری با سایر بخش های اقتصادی دارد.
یکی از بخش هایی که نقش بالایی در توسعه گردشگری ایفا می کند، حمل و نقل است. اهمیت موضوع حمل و نقل در گردشگری، به دلیل اهمیت موضوع دسترسی به مقصد گردشگری است. هر چقدر هم مقصد گردشگری دارای جاذبه ها و دیدنی های منحصرد به فرد و امکانات و خدمات رفاهی و تفریحی باشد، تا دسترسی مناسبی به آن وجود نداشته باشد، گردشگران از مزیت های بهره مند نمی شوند. به عبارت دیگر، بهره گیری از مزیت های یک مقصد گردشگری، در گرو ایجاد دسترسی مناسب برای متقاضیان آن است. شواهد نشان می دهد یکی از مهم ترین عوامل در توسعه گردشگری اروپا، توسعه وسایل حمل و نقل و گسترش دسترسی به مناطق مختلف بوده است. کشتیرانی و پیشرفت آن، نقش بی بدیلی در توسعه گردشگری اروپا ایفا کرده است. همچنین پس از صدور گسترده مجوز رانندگی در آمریکا یا همان گواهینامه های رانندگان شخصی، گردشگری در آمریکا تحول گسترده ای یافت. اکنون نیز یکی از اصلی ترین علل توسعه گردسشگری داخلی در آمریکا، توسعه ی حمل و نقل هوایی در این کشور است. امروزه نیز صنعت هوایی غیرنظامی، بخش گسترده ای از حمل و هوایی را شامل می شود که به جابجایی مسافران و بار میان نقاط مختلف جهان می پردازد. مطابق گزارش سازمان جهانی گردشگری، بیش از نیمی از گردشگران بین المللی از طریق هواپیما سفر میکنند. این موضوع حکایت از نقش محوری حمل و نقل هوایی در جابجایی گردشگران دارد. از این رو یکی از مهم ترین الزامات در راستای رونق گردشگری هر کشور، ارتقای کمیت و کیفیت حمل و نقل و جابجایی مسافران در آن کشور است.
ایران به عنوان یکی از کشور هایی که دارای مقاصد گردشگری و جاذبه های بسیاری است، ظرفیت بالایی در تبدیل شدن به یکی از مهم ترین مقاصد گردشگری در دنیا را دارد. یکی از الزامات ارتقای گردشگری ایران در عرصه ی بین الملل، توسعه ی دسترسی به مقاصد گردشگری کشور، از طریق توسعه ی حمل و نقل و جابجایی مسافران در کشور است. به دلیل وسعت جغرافیایی کشور، حمل و نقل هوایی، در جابجایی سریع مسافران و بهبود تجربه ی گردشگری آنان، نقش ویژه ای ایفا می کند. علاوه بر این، یکی از مهم ترین الزامات توسعه ی گردشگری داخلی کشور نیز، ارتقای حمل و نقل هوایی در کشور است. علت این موضوع آن است که تعطیلات در ایران، علاوه بر این که میزان آن نسبت به سایر کشور های دیگر کمتر است، ساماندهی نیز نشده است. به عبارت دیگر غالب تعطیلات در کشور یکی دو روزه اند. تنها بازه ی تعطیلات نوروزی است که زمان مناسبی را برای سفر و گردشگری در اختیار افراد قرار می دهد. از این رو گردشگران و مسافران داخلی، فرصت چندانی برای رفتن به مقاصد دور دست پیدا نمی کنند. این موضوع باعث حضور و تمرکز انبوه گردشگران در یک سری مناطق خاص می شود و سایر مناطق دارای ظرفیت را از حضور گردشگران و مسافران محروم می کند. به عنوان مثال، بنا به آخرین سرشماری های موجود از جمعیت کشور، بیش از 20 درصد از جمعیت کشور در استان های تهران و البرز ساکن هستند. این موضوع به معنای آن است نوع رفتار گردشگران و مسافران این دو استان، تاثیر بسیاری بر گردشگری داخلی کشور دارد. برآورد ها نشان می دهد بیشترین مقصد گردشگری گردشگران و مسافران این دو استان، استان مازندران است. که از ترافیک و ازدحام وسایل حمل و نقل شخصی در مسیر های منتهی به این استان در آخر هفته ها و تعطیلات کشور نیز قابل مشاهده است. یکی از اصلی ترین دلایل انتخاب این مقصد، دسترسی به آن است. در واقع میزان ساعات رسیدن به مقاصد گردشگری این استان از دو استان مجاور آن یعنی گلستان و گیلان نیز کمتر است. از این رو استان گلستان، علی رغم دارا بودن ظرفیت های بالای گردشگری، از جذب گردشگر و توسعه ی گردشگری محروم مانده است. درباره ی مناطق جنوبی و سواحل مکران نیز وضعیت به همین منوال است. به عقیده بسیاری از کارشناسان مسیر توسعه ی گردشگری این سواحل، از توسعه ی حمل و نقل هوایی می گذرد. در ادامه ضمن بررسی هر یک از ابعاد و بخش ها، به بررسی ظرفیت ها و وضعیت ایران در آن ها پرداخته می شود.
شرکت های هواپیمایی یا ایرلاین ها، سازمان هایی هستند که با استفاده از هواپیما، خدمات حمل و نقل مسافر و بار را ارائه می کنند. این شرکت ها نقش بسیار مهمی در صنعت حمل و نقل و گردشگری ایفا و به عنوان پل ارتباطی بین کشورهای مختلف و شهرهای بزرگ عمل می کنند. آنها ناوگان هواپیماهای خود را دارند و خدمات مختلفی مانند پروازهای برنامه ریزی شده، چارتر و باری را ارائه می کنند.
شرکت های هواپیمایی مسافربری: این شرکت ها عمدتا به حمل و نقل مسافر می پردازند و انواع مختلفی از خدمات از جمله پذیرایی، سرگرمی و امکانات ویژه را به مسافران ارائه می دهند.
شرکت های هواپیمایی باری: این شرکت ها به حمل و نقل بار و کالاهای مختلف از طریق هواپیما اختصاص دارند.
شرکت های هواپیمایی ترکیبی: این شرکت ها هم به حمل و نقل مسافر و هم به حمل و نقل بار می پردازند.
شرکت های هواپیمایی خصوصی: این شرکت ها متعلق به افراد یا شرکت های خصوصی هستند و به صورت مستقل فعالیت می کنند.
شرکت های هواپیمایی ارزان قیمت (Low-cost): این شرکت ها با ارائه خدمات محدود و حذف برخی امکانات اضافی، هزینه های خود را کاهش داده و بلیت های ارزان قیمتی را به مسافران ارائه می دهند.
شرکت های هواپیمایی دولتی: این شرکت ها متعلق به دولت هستند و اغلب نقش مهمی در توسعه زیرساخت های هوایی و حمل و نقل ملی ایفا می کنند.
بخش عملیات پروازی: مسئولیت برنامه ریزی پروازها، هدایت هواپیما و اطمینان از ایمنی پرواز را بر عهده دارد.
بخش تجاری: مسئولیت فروش بلیت، بازاریابی و روابط عمومی را بر عهده دارد.
بخش مهندسی و تعمیر و نگهداری: مسئولیت نگهداری از هواپیماها و اطمینان از آمادگی آن ها برای پرواز را بر عهده دارد.
بخش منابع انسانی: مسئولیت استخدام، آموزش و مدیریت پرسنل شرکت را بر عهده دارد.
بخش مالی: مسئولیت مدیریت بودجه، حسابداری و امور مالی شرکت را بر عهده دارد.
شرکت های هواپیمایی نقش مهمی در اقتصاد کشورها ایفا می کنند. آن ها به عنوان یکی از مهم ترین بخش های صنعت گردشگری، به ایجاد اشتغال، افزایش درآمدهای ملی و توسعه زیرساخت ها کمک می کنند. همچنین، شرکت های هواپیمایی نقش مهمی در تسهیل تجارت بین المللی و ارتباطات بین المللی دارند.
این شرکت ها متعلق به دولت هستند و اغلب سابقه طولانی تری دارند. ایران ایر (هما) قدیمی ترین و بزرگترین شرکت هواپیمایی ایران است که نقش مهمی در توسعه صنعت هوانوردی کشور داشته است.
شرکت های هواپیمایی خصوصیاین شرکت ها در سال های اخیر با رشد چشمگیری مواجه شده اند و نقش مهمی در افزایش رقابت و تنوع خدمات در صنعت هوانوردی ایران ایفا می کنند.
ایران دارای 21 شرکت هواپیمایی است که خدمات داخلی و بین المللی ارائه می دهند. بزرگترین شرکت هواپیمایی ایران، "هما" نام دارد که به عنوان شرکت هواپیمایی ملی ایران شناخته می شود. افزایش هزینه های این شرکت ها یکی از مهم ترین دلایلی است که منجر به کاهش کیفیت در ارائه خدمات توسط آن ها شده است. مطابق آنچه که در برنامه هفتم توسعه آمده است، تعیین تکلیف شرکت های هواپیمایی در قالب ادغام، حذف یا ارتقای سطح کیفی باید انجام شود. کمبود پرواز، تاخیر و لغو پرواز، فرسودگی و نقص فنی در کابین و تجهیزات، همچنین محدودیت در ارائه خدمات رفاهی به مسافران، از جمله مصادیق این موضوع هستند. از جمله مهم ترین دلایل افزایش این هزینه، هزینه های ارزی و درآمدهای ریالی است. هزینه های تعمیر و نگهداری هواپیماهای ایرلاین ها به خاطر افت ارزش پول ملی، بسیار بالا رفته است. منبع اصلی درآمد ایرلاین ها فروش بلیط است. در حالی که قیمت بلیط در چند سال اخیر، با تغییرات نرخ تورم متناسب نبوده است. ایرلاین ها ادعا می کنند که قیمت بلیط هواپیما با توجه به افزایش هزینه ها، برای آنها صرفه اقتصادی ندارد و باید نرخ گذاری توسط خود ایرلاین ها انجام شود. اما با این حال، دولت همچنان بنزین هواپیما (JET A1) را به قیمت یارانه ای 600 تومان به این شرکت ها عرضه می کند. در حالی که قیمت آن در بازار آزاد نزدیک به 20هزار تومان می باشد. دولت همچنین در حوزه ی ترخیص قطعات و بدهی هایی که شرکت های هواپیمایی به فرودگاه ها دارند، تسهیلاتی ارائه کرده و حتی در موضوع قیمت بلیط پروازهای خارجی، به آنها کمک می کند.
فرودگاه ها محل اصلی پرواز و فرود هواپیماها هستند. فرودگاه ها به عنوان دروازه های ورودی به کشور، اولین تصویری را که از ایران و شهر های آن به گردشگران ارائه می کنند، شکل می دهند. بنابراین، لازم است که فرودگاه ها از نظر ظاهری زیبا، مدرن و کارآمد باشند و خدمات باکیفیتی به مسافران ارائه کنند. فرودگاه ها می توانند به عنوان یک مقصد گردشگری جذاب در نظر گرفته شوند. در برخی از کشورها، فرودگاه ها به مراکز خرید، رستوران ها، هتل ها و جاذبه های تفریحی مجهز شده اند که این امر باعث می شود تا مسافران زمان بیشتری را در فرودگاه سپری کنند و از امکانات آن استفاده کنند. فرودگاه به عنوان اولین مکان مواجهه یک گردشگر با شهر یاکشور هدف،از اهمیت ویژهای برخوردار است.ایجاد برخی تغییرات به ظاهر کوچک در امکانات رفاهی فرودگاه میتواند تاثیر بسیار زیادی بر رضایت خاطر گردشگران داشته باشد. متاسفانه اما در کشور ما نسبت به توسعه خدمات و همچنین ایجاد جذابیتهای بصری در فرودگاهها کم توجهی شده است. امروزه بایک جستوجو و یا یک پرس و جوی ساده متوجه اختلاف سطح خدمات مابین فرودگاههای ایران و فرودگاههای سایر کشورها میشویم.این مقایسه زمانی عجیبتر میشود که بدانیم برخی از این کشورها عمر فرودگاههایشان بسیار کمتر از فرودگاههای ماست و به تازگی به جمع کشورهای دارای حمل و نفل هوایی ملحق شدهاند. آنها خدمات مختلفی مانند باند فرود، ترمینال، برج مراقبت پرواز و سایر تاسیسات مورد نیاز برای عملیات پرواز را ارائه می دهند. ایران دارای 63 فرودگاه است که به مسافران و استفاده کنندگان آن در سراسر کشور خدمات ارائه می دهند. در حال حاضر، 54 فرودگاه فعال می باشند که 19 فرودگاه بین المللی و 35 فرودگاه داخلی هستند. با این حال، ظرفیت فعلی فرودگاه های ایران چه از نظر زیرساختی و چه از نظر فرهنگی، برای پاسخگویی به تقاضای رو به رشد مسافران داخلی و خارجی کافی نیست. بزرگترین فرودگاه ایران، "فرودگاه بین المللی امام خمینی ره"در تهران است. باید بپذیریم امروز تصویر اولیهای که در فرودگاه امام خمینی(ره) برای یک گردشگر خارجی ساخته میشود تصویر درخوری برای کشوری همچون ایران نیست. و این درحالی است که وضعیت در فرودگاه های دیگر به مراتب اسفناکتر است. سایر فرودگاه های مهم ایران عبارتند از: فرودگاه بین المللی مهرآباد، فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد مشهد، فرودگاه بین المللی شهید دستغیب شیراز، فرودگاه بین المللی شهید بهشتی اصفهان.
سازمان هواپیمایی کشوری، شرکت فرودگاه های کشور، مرکز کنترل ترافیک هوایی ایران، وزارت راه و شهرسازی، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شورای عالی هواپیمایی کشوری و گمرک جمهوری اسلامی ایران از جمله سازمان های مسئول نظارت بر صنعت هوایی هستند. سازمان هواپیمایی کشوری قوانین و مقررات مربوط به عملیات پرواز، تعمیر و نگهداری هواپیما، آموزش خلبانان و چک های پزکشی تمام کارکنان، خلبانان و... را وضع و اجرا می کنند. همچنین صدور و تایید کلیه ی گواهینامه های حوزه ی تخصصی هوانوردی، از جمله وظایف این سازمان می باشد. بازرسی های فرودگاهی جهت نظارت بر اجرای درست مسائل مرتبط با ایمنی فرودگاهی نیز بر عهده ی این سازمان است. بررسی و تایید طرح های توسعه ی فرودگاه ها و ناوگان هوایی و همکاری با سازمان های بین المللی هوانوردی مانند ایکائو(ICAO) از دیگر وظایف این سازمان است.
شرکت فرودگاه های کشور با مدیریت و بهره برداری از فرودگاه های کشور، توسعه و نگهداری از زیرساخت های فرودگاهی، ارائه خدمات فرودگاهی به مسافران و هواپیماها و همکاری با سازمان هواپیمایی کشوری در اجرای مقررات و استانداردهای ایمنی، وظایف خود را در حوزه ی نظارتی انجام می دهد. شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران با بهره گیری از متخصصین حوزه ی امنیت و نطارت، به موفقیت های خوبی دست یافته است. به عنوان مثال مدیر ایمنی مستقر در فرودگاه با شناسایی نقاط حادثه خیز (HOTSPOT)، کمک شایانی در برقراری امنیت در فرودگاه می کند.
وظایف نظارتی مرکز کنترل ترافیک هوایی ایران شامل ارائه خدمات کنترل ترافیک هوایی به هواپیماهای عبوری از حریم هوایی ایران، حفظ ایمنی پروازها با مدیریت ترافیک هوایی(ATC) و هماهنگی با سایر مراکز کنترل ترافیک هوایی در منطقه و جهان می باشد.
وزارت راه و شهرسازی مسئولیت برنامه ریزی و سیاست گذاری در حوزه حمل و نقل هوایی را بر عهده دارد.
نیروی انتظامی و سپاه پاسداران، مسئول تامین امنیت فرودگاه ها و حریم هوایی، مبارزه با جرایم و تخلفات در صنعت هوایی و ایجاد محیطی امن برای مسافران و پرسنل فرودگاهی هستند.
یکی دیگر از سازمانهای نظارتی فعال در صنعت هوایی کشورمان ایران، شورایی موسوم به شورای عالی هواپیمایی کشوری با ترکیب نمایندگانی از وزراتخانه های: راه و شهرسازی، دفاع، اقتصاد و دارایی، امورخارجه و یک نماینده از سازمان مدیریت میباشد. تصویب و ابلاغ نرخنامه جابجایی بار و مسافر از جمله وظایف این سازمان است. عدم وجود نماینده حوزه گردشگری در این سازمان باعث شده تا تصمیمات این شورا کمتر با محوریت گردشگری اتخاذ شده و سایر مسائل بر گردشگری غلبه یابند.
گمرک جمهوری اسلامی ایران با وصول عوارض گمرکی، مبارزه با قاچاق کالا و کمک به حفظ امنیت اقتصادی کشور با نظارت بر کالاهای صادراتی و وارداتی از فرودگاه ها، به وظیفه ی نظارتی خود در این صنعت عمل می کند.
علاوه بر نهادهای ذکر شده، سازمان های بین المللی مانند ایکائو (سازمان بین المللی هوانوردی کشوری) نیز بر فعالیت های صنعت هوایی ایران نظارت دارند و استانداردهای بین المللی را برای این صنعت تعیین می کنند.
این شرکت ها مسئول طراحی، ساخت و تولید هواپیماها و قطعات مورد استفاده در صنعت هوانوردی غیرنظامی هستند. صنعت ساخت هواپیما و قطعه های آن در ایران در حال توسعه است. شرکت های دانش بنیان ایرانی در حال حاضر مشغول تولید قطعات مختلف هواپیما و همچنین تلاش برای ساخت هواپیما هستند. البته ذکر این نکته ضروریاست که تجربیات بینالمللی و هزینههای ساخت هواپیما حکایت از ضرورت ایجاد یک کنسرسیوم بین المللی برای تشکیل خط تولید هواپیماهارا دارد.
در سال های اخیر، ایران تلاش هایی را برای خرید هواپیماهای جدید از کشورهای روسیه و چین و دیگر کشورها آغاز کرده است. هواپیماهای خریداری شده معمولا دست دوم یا بیشتر هستند. این هواپیماها پس از پروسه ی پیچیده ی دور زدن تحریم ها و فرود آوردنشان در مقاصد مختلف و در نهایت ورود آنها به کشور، وارد مرحله ی اورهال(بازسازی و نوسازی) می شوند. اورهال یا بازبینی کلی هواپیما، مدت زمان زیادی را لازم دارد. به همین دلیل، موجب می شود تا هواپیماهای ورودی به کشور با تاخیر چند ماهه و یا چند ساله به خطوط هوایی کشور اضافه شوند. مسن بودن هواپیماها دلیل اصلی طولانی شدن دوره ی بازسازی و نوسازی آنها است. در این دوره، هر کدام از اجزای هواپیما که نیاز باشد، مورد بررسی دقیق قرار می گیرد. همچنین برخی از قطعات آنها با قطعات جدید جایگزین و یا تعمیر می شوند. بوسیله ی این فرآیند در چند سال گذشته و امسال، چندین فروند هواپیما پس از سالها زمین گیری، وارد چرخه ی پروازی شده اند. محل تامین قطعات مورد نیاز اورهال، تولیدات داخلی و یا قطعات وارد شده با دور زدن تحریم ها می باشد.
سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده است که تاکنون 2000 قطعه توسط شرکت های دانش بنیان داخلی طراحی و 300هزار قطعه تولید شده است.
در چند سال اخیر، کشور ما در تعمیر و نگهداری هواپیما بسیار پیشرفت کرده است. به طوری که با وجود ناتوانی در ارسال هواپیماها به خارج از کشور جهت تعمیرات، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به توان داخلی، هرچند با سرعتی کمتر در مقابل ارسال به خارج از کشور، موفق به رفع بخشی از نیازهای تعمیر و نگهداری ناوگان هوایی خود شده است. شایان ذکر است سازمان هواپیمایی کشوری که به عنوان نهاد حاکم بر صنعت هوایی کشور که زیر نظر ایکائو(سازمان بین المللی هوانوردی غیر نظامی) فعالیت میکند، پس از بررسی دقیق توسط متخصصین مجرب خود، میتواند مجوز پرواز این هواپیماها را صادر کند. در همین راستا، تحریم های غرب علیه روسیه به دلیل حمله به اوکراین، باعث شده که این کشور نتواند هواپیماهای غیرنظامی خود را در اروپا تعمیر کند. به همین دلیل، روسیه از متخصصان ایرانی برای تعمیر و بازبینی هواپیماهای خود کمک می گیرد. برخی از شرکت های هواپیمایی روسی نظیر ایرفلوت، اخیرا هواپیماهای خود را برای تعمیر به ایران فرستاده اند.
توجه داشته باشید که اگر هواپیما توسط خود شرکت سازنده تعمیر نشود و از قطعات غیر رسمی در آن استفاده شود، گارانتی هواپیما باطل می شود و تمام مسئولیت و عواقب تعمیرات، بر عهده تعمیرکننده خواهد بود. در صورت بروز حادثه، شرکت سازنده هیچ گونه مسئولیتی را به عهده نخواهد گرفت. با این حال به دلیل عدم وجود راهکار جایگزین، ایران و روسیه همچنان اقدام به تعمیر هواپیماهای خود به این روش میکنند.
طیف وسیعی از ارائه دهندگان خدمات در صنعت هوانوردی غیرنظامی فعالیت می کنند، از جمله شرکت های تامین غذا، شرکت های دانش بنیان، شرکت های هندلینگ زمینی، شرکت های سوخت رسانی، شرکت های امنیتی و... .
برخی از خدمات دانش بنیان ها بدین شرح است: تعداد انبوهی از نرم افزارها و سخت افزارهای ارتباط هوایی با توجه به نیاز هر فرودگاه، به آن اضافه شده اند، همچنین سامانه های راداری نیز توسعه پیدا کرده اند؛ به طوری که هم اکنون ما توانایی ساخت، تعمیر و نگهداری این سامانه ها را داریم. به عنوان مثال یکی از این موارد، رادار ثانویه نظارتی (SSR) است. این دستگاه، یک سیستم ناوبری هوایی است که از همکاری بین فرستنده زمینی واقع در فرودگاه و فرستنده و گیرنده (ترانسپوندر) موجود در هواپیما برای تبادل اطلاعات استفاده می کند. این سیستم اطلاعات حیاتی مانند ارتفاع، موقعیت جغرافیایی و هویت هواپیما را برای کنترل ترافیک هوایی (ATC) فراهم میکند. نحوه عملکرد این دستگاه اینگونه است که فرستنده ی زمینی، امواج رادیویی را در یک فرکانس خاص به سمت هواپیما ارسال میکند. سپس ترانسپوندر امواج رادیویی را دریافت میکند. اطلاعات را پردازش و پاسخ حاوی اطلاعات مورد نیاز ATC را ارسال میکند. ایستگاه های راداری پاسخ را دریافت و بر نمایشگرهای موجود در برج مراقبت پرواز نمایش میدهند. این دستگاه ها که توسط مهندسین و متخصصین داخلی تولید شده اند، دقت بالایی دارند. همچنین در شرایط آب و هوایی مختلف، به مراقبین پرواز در برج مراقبت پرواز در کنترل ترافیک هوایی کمک میکنند.
هرچند در این زمینه به پیشرفتهای قابل توجهی دست یافتهایم اما با توجه به تحریمهای بینالمللی که هر لحظه ممکن است بر تعداد آنها افزوده شود، ضرورت ورود جدیتر در این زمینه به وضوح قابل لمس است چرا که نیاز به واردات هر قطعه مساوی است با صرف هزینه و زمان چندبرابری و افزایش امکان خروج هواپیما از خدماتدهی که این برای صنعت هوایی ما که با کمبود شدید هواپیما مواجه است بسیار زیانبار است.
صنعت هوایی غیرنظامی ایران با چالش های متعددی از جمله تحریم هواپیما و قطعات آن، قیمت سوخت هواپیما، فرسودگی ناوگان هوایی، قیمت بلیط، ناترازی تقاضا با تعداد ناوگان، کمبود نقدینگی برای تجهیز فرودگاه روبرو است. با وجود این چالش ها، این صنعت فرصت های زیادی برای رشد و توسعه دارد. ایران توانسته با دور زدن و غلبه بر برخی از تحریم ها، مشکلات خود را تا حدی مرتفع کند. ایران دارای موقعیت جغرافیایی استراتژیک است و می تواند به عنوان یک مرکز حمل و نقل هوایی در منطقه عمل کند. البته تبدیل شدن به هاب هوایی در منطقه با وجود رقبایی چون امارات،قطر،عربستان و ترکیه اصلا ساده به دست نمی آید و نیازمند تلاشهای هوشمندانه شبانهروزی است.
صنعت هوایی با چالش هایی مختلفی روبرو است، مانند نگرانی های مربوط به تغییرات آب و هوایی و قیمت فزاینده سوخت. با این حال، چشم انداز بلندمدت برای صنعت هوایی مثبت است، زیرا تقاضای سفرهای هوایی با افزایش درآمد و افزایش تمایل مردم به سفر به دور دنیا همچنان به رشد خود ادامه خواهد داد.
در نتیجه، صنعت هوایی نقش حیاتی در اقتصاد گردشگری ایفا می کند. این صنعت به گردشگران امکان می دهد تا به سرعت و به راحتی به مقاصد دور و نزدیک سفر کنند و این امر به نوبه خود به رشد صنعت گردشگری کمک می کند.
صنعت هوایی غیرنظامی نقش حیاتی در اقتصاد جهانی ایفا می کند. این صنعت به جابجایی سریع و کارآمد مسافران و بار بین نقاط مختلف جهان کمک می کند و تسهیل کننده تجارت، گردشگری و روابط بین الملل است. برای مثال سهم گردشگری در GDP امارات در سال 2023 به 12درصد رسیده و حمل و نقل هوایی بلاشک به عنوان ستون فقرات صنعت هوایی این کشور نقش جدی در این سهم ایفا میکند. همچنین این کشور با مساحتی حدود 19برابر کوچکتر از ایران دارای 16 فرودگاه است که در مقابل 63فرودگاه ایران آمار قابل تاملی است.
علاوه بر این، صنعت هوانوردی غیرنظامی میلیون ها شغل در سراسر جهان ایجاد می کند و به طور مستقیم و غیرمستقیم به اقتصاد بسیاری از کشورها کمک می کند.
دولت ایران نقش مهمی در حمایت از صنعت هوایی غیرنظامی ایفا می کند. دولت از طریق ارائه یارانه، اعطای وام و ایجاد زیرساخت های لازم به این صنعت کمک می کند.
با وجود چالش های موجود، چشم انداز آینده صنعت هوایی غیر نظامی ایران روشن است. با توجه به عدم کفایت ظرفیت انواع حمل و نقل زمینی (ریلی و جاده ای) و همچنین فرایند طبیعی رشد استفاده از حمل و نقل هوایی، پیش بینی می شود که تقاضا برای سفرهای هوایی در ایران در سال های آینده به طور قابل توجهی افزایش یابد و این امر فرصتی برای این صنعت برای رشد و توسعه خواهد بود.
برای پاسخگویی به این تقاضای رو به رشد، صنعت هوایی غیر نظامی ایران، باید به نوآوری و توسعه فناوری های جدید ادامه دهد. امروزه و درحالی که برخی از کشورها در حال تست سیستمهای اینترنت هوایی هستند برخروردن به مشکلاتی از قبیل ترکیده لاستیک و امثالهم در هواپیماهای کشور ما غیر قابل پذیرش بوده و تبعات بدی از منظر افکار عمومی برای ما به دنبال دارد.
صنعت هوایی نقش حیاتی در اقتصاد گردشگری ایفا می کند. در واقع، این دو صنعت به طور جدایی ناپذیری با هم مرتبط هستند. حمل و نقل هوایی به گردشگران امکان می دهد تا به سرعت و به راحتی به مقاصد دور و نزدیک سفر کنند و این امر به نوبه خود به رشد صنعت گردشگری کمک می کند.
بنابه گزارش دولت، سهم حمل و نقل هوایی در جایجایی مسافر در فروردین ماه امسال رقمی معادل10.7 درصد بوده است. با توجه به پهنه سرزمینی کشور ما و اهمیت سرعت جابجایی در سهولت گردشگری، توجه به افزایش سهم این صنعت در سبد حمل و نفل گردشگران از اهمیت ویژهای برخوردار است.
نکته قابل توجه دیگری که در افزایش ظرفیت حمل و نقل هوایی وجود دارد، امکان افزایش ناوگان بدون نیاز به ایحاد زیر ساخت در گامهای نخستین است. مسئلهای که در حمل نقل ریلی و جادهای به عکس است. برای افزایش ظرفیت هریک از انواع حمل و نقل زمینی، در ابتدای امر نیازمند ایجاد زیرساخت(ریل یا جاده) هستیم اما از آنجا که سطح خدماترسانی فرودگاههای ما امروز کمتر از سطح حداکثر ظرفیت آنهاست، بدون نیاز به ایجاد فرودگاه یا باند پروازی جدید می توان هواپیماهای جدید وارد ناوگان کرده و ساعت پروازی را بالاتر برد.
- افزایش دسترسی: حمل و نقل هوایی به گردشگران از سراسر جهان امکان می دهد به مقاصدی سفر کنند که در غیر این صورت ممکن نبود. این امر به ویژه برای کشورها و مقاصدی که در مناطق دور افتاده یا کمتر توسعه یافته قرار دارند مفید است. این تسهیلگری در دسترسی میتواند تاثیر بسزایی در توسعه مناطق دور از پایتخت همچون سیستان و بلوچیستان داشته باشد.
- ایجاد شغل: صنعت هوایی به طور مستقیم و غیرمستقیم میلیون ها شغل در سراسر جهان ایجاد می کند. این مشاغل در شرکت های هواپیمایی، فرودگاه ها، آژانس های مسافرتی و سایر مشاغلی که از صنعت گردشگری پشتیبانی می کنند، یافت می شوند.
- تحریک سرمایه گذاری: صنعت هواپیمایی محرک اصلی سرمایه گذاری در زیرساخت های گردشگری مانند هتل ها، رستوران ها و جاذبه ها است. هنگامی که شرکت های هواپیمایی خدمات جدیدی به یک مقصد راه اندازی می کنند یا ظرفیت را افزایش می دهند، این امر اغلب منجر به ساخت هتل های جدید، رستوران ها و سایر مشاغلی می شود که برای پاسخگویی به تقاضای افزایش یافته گردشگران طراحی شده اند.
- حمایت از توسعه اقتصادی: صنعت گردشگری یکی از بزرگترین و سریع ترین بخش های اقتصاد جهانی در حال رشد است. صنعت هوایی با تسهیل سفر و جابجایی گردشگران، نقش مهمی در این رشد ایفا می کند.
در سال 2019، صنعت گردشگری به طور مستقیم 319 میلیون شغل را در سراسر جهان پشتیبانی کرد و 7.8 تریلیون دلار (10.3% از تولید ناخالص داخلی جهانی) به اقتصاد جهانی کمک کرد.
پیش بینی می شود تا سال 2030، صنعت گردشگری 419 میلیون شغل ایجاد کند و 12.2 تریلیون دلار (11.7% از تولید ناخالص داخلی جهانی) به اقتصاد جهانی کمک کند.
حمل و نقل هوایی مسئول 58 درصد از ورود گردشگران بین المللی در سال 2019 بود.
- افزایش سفرهای هوایی ارزان قیمت
رشد شرکت های هواپیمایی ارزان قیمت در سال های اخیر، سفر با هواپیما را برای مردم در سراسر جهان به طور فزاینده ای ارزان تر کرده است. این امر منجر به افزایش تعداد گردشگران شده است که می توانند از این طریق به مقاصد جدید سفر کنند.
- محبوبیت گردشگری تجربی
گردشگران به طور فزاینده ای به دنبال تجربیات اصیل و منحصر به فرد در سفرهای خود هستند. این امر منجر به افزایش تقاضا برای مقاصد و فعالیت های گردشگری کمتر شناخته شده است.
- ظهور فناوری های جدید
فناوری های جدید مانند هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در حال تغییر نحوه رزرو، برنامه ریزی و تجربه سفر توسط گردشگران هستند. این فناوری ها همچنین توسط شرکت های هواپیمایی برای بهبود کارایی و ارائه خدمات بهتر به مشتریان استفاده می شوند.
اینها تنها تعدادی از روندهایی هستند که شکل آینده صنعت هوایی و گردشگری را رقم می زنند. با ادامه تکامل این صنایع، فرصت های جدید و هیجان انگیزی برای رشد و نوآوری ایجاد خواهد شد.
صنعت هوایی به طور فزاینده ای رقابتی می شود، زیرا شرکت های هواپیمایی برای جذب مسافران با یکدیگر رقابت می کنند. این امر منجر به کاهش قیمت ها و خدمات بهتر برای مسافران شده است. دولت ها در سراسر جهان نقش مهمی در توسعه و ترویج صنعت گردشگری ایفا می کنند. آنها این کار را با سرمایه گذاری در زیرساخت ها، ارائه مشوق های مالی به شرکت های هواپیمایی و خطوط هوایی و بازاریابی مقاصد خود به عنوان مقاصد گردشگری انجام می دهند.
صنعت گردشگری به طور فزاینده ای به عنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی و اجتماعی دیده می شود. این صنعت می تواند به ایجاد شغل، کاهش فقر و ارتقای سطح زندگی در جوامع محلی کمک کند.
صنعت هوایی و گردشگری دو صنعت پویا و به هم پیوسته هستند که نقش مهمی در اقتصاد جهانی ایفا می کنند. با ادامه رشد و تکامل این صنایع، آنها فرصت های جدید و هیجان انگیزی را برای مردم در سراسر جهان ایجاد خواهند کرد.
تحلیل حاضر نشان داد که صنعت هوایی و گردشگری به طور جدایی ناپذیری با هم درآمیخته اند و نقش محوری در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها ایفا می کنند. با توجه به اهمیت این دو صنعت، می توان به این نتیجه رسید که لازمه ی این امر، مطالب ذیل می باشند.
+ توسعه همزمان
رشد و توسعه صنعت هوایی مستقیما به رونق صنعت گردشگری کمک می کند و بالعکس. سرمایه گذاری در زیرساخت های هوایی، بهبود خدمات فرودگاهی و حمایت از شرکت های هواپیمایی، به جذب گردشگران بیشتر و افزایش درآمدهای ناشی از گردشگری منجر می شود.
+ فرصت های شغلیاین دو صنعت به طور مستقیم و غیرمستقیم میلیون ها شغل ایجاد می کنند و به کاهش نرخ بیکاری کمک شایانی می کنند. این مولفه در کشور ما که با معضل بیکاری روبروست از اهمیت بیشتری برخوردار است. علیالخصوص آنکه مهاجرت متخصصین حوزه هوایی در سالهای اخیر رشد فزایندهای داشته است.
+ توسعه مناطق کمتر توسعه یافتهبا بهبود زیرساخت های هوایی و دسترسی آسان تر به مناطق مختلف کشور، امکان توسعه مناطق کمتر توسعه یافته و ایجاد فرصت های برابر برای همه فراهم می شود. به صورت موردی رشد و توسعه مناطقی همچون مکران در استان سیستان و بلوچستان که از پتانسیلهای بالایی در حوزه گردشگری برخوردارند و فقط به دلیل دوری از پایتخت همچنان محروم ماندهاند میتواند با رشد و توسعه صنعت هوایی رشد فزایندهای داشته باشد.
+ افزایش درآمدهای ملیدرآمدهای حاصل از گردشگری و حمل ونقل هوایی، سهم قابل توجهی از درآمدهای ملی بسیاری از کشورها را تشکیل می دهد. باتوجه به ظرفیتهای اقلیمی و فرهنگی موجود در کشور، با افزایش ظرفیت خدمات کمی و کیفی میتوان ورود گردشگران خارجی به کشور را تا حد مطلوبی افزایش داد.
+ تبادلات فرهنگیصنعت گردشگری و حمل ونقل هوایی به تبادل فرهنگی بین ملت ها کمک کرده و درک متقابل بین مردم را افزایش می دهد. وجود ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی بی شمار در ایران میتواند به یک امتیاز ویژه برای جذب گردشگر فرهنگی شود.
با وجود اهمیت این دو صنعت، چالش هایی همچون تحریم ها، نوسانات قیمت سوخت، فرسودگی ناوگان هوایی و رقابت شدید بین شرکت های هواپیمایی، این صنعت را با تهدید مواجه می کند. برای رفع این چالش ها، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- حذف موانع قانونی
ساده سازی قوانین و مقررات مربوط به صنعت هوایی و گردشگری.
- سرمایه گذاری در زیرساخت ها
بهبود زیرساخت های فرودگاهی، توسعه ناوگان هوایی و ارتقای کیفیت خدمات.
- حمایت از شرکت های هواپیمایی
ارائه تسهیلات مالی و گمرکی به شرکت های هواپیمایی داخلی
- ترویج گردشگری داخلی
تشویق مردم به سفر در داخل کشور و معرفی جاذبه های گردشگری داخلی
با توجه به اهمیت صنعت هوایی و گردشگری و چالش های پیش رو، نیاز به یک برنامه ریزی جامع و بلندمدت برای توسعه هماهنگ این دو صنعت احساس می شود. با اتخاذ سیاست های مناسب و سرمایه گذاری های لازم، می توان صنعت هوایی و گردشگری ایران را به یکی از مهم ترین منابع درآمدی و توسعه کشور تبدیل کرد.