بررسی مستندات روایی قاعده معذوریت مجتهد و سیر تحول پذیرش آن در شیعه

سال انتشار: 1395
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 576

فایل این مقاله در 36 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_TQH-13-2_003

تاریخ نمایه سازی: 19 خرداد 1398

چکیده مقاله:

قاعده روایی للمصیب اجران و للمخطئ اجر واحد که در این پژوهش از آن به نظریه معذوریت تعبیر شده، تلخیص روایتی منقول از عمرو بن عاص و ابو هریره، در کتب حدیثی اهل سنت می باشد، که بیشتر در جواز اجتهاد و اثبات عقیده مخطئه به آن استناد شده و شیعه آن را تلقی به قبول نموده است. در این مقاله برای تبیین علل رد یا قبول یا شهرت این روایت در بین علمای شیعه از زمان حضور تا عصر حاضر، به بررسی سیر تلقی به قبول آن پرداخته شده است. به این منظور پیش از پرداختن به آراء شیعه در این باب، ابتدا صحت روایت بنابر معیارهای اهل سنت اثبات شده، و سپس به اجمال چگونگی بهره گیری از آن توسط علمای اهل سنت ذکر شده است، تا تصویری از فضای جامعه اسلامی در قرون مختلف ترسیم گردد. بررسی ها نشان می دهد که معذوریت مخطئ در شیعه در قرن هفتم، به دنبال جدایی کامل معنای اجتهاد و قیاس در بین امت اسلامی، توسط محقق حلی رسما پذیرفته و برای آن ادله ای عقلی بیان شد که فقهاء و اصولیون قرون بعد در تکمیل و تقویت آن کوشیدند؛ تا در قرن13 به خاطر هماهنگی اصول ماخوذ از روایت توسط اهل سنت با اصولی که شیعه بر اساس کتاب و سنت و عقل پذیرفته، بر تلقی به قبول روایت اذعان شد.

نویسندگان

مهدی جلالی

دانشگاه فردوسی مشهد

سمانه ابریشمی

دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم. ...
  • آخوندخراسانی، محمدکاظم،(بی­تا)، کفایه الاصول، تحقیق:موسسه­آل­بیت(ع)، قم: موسسه­آل­بیت(ع). ...
  • آقابزرگ­تهرانی، محمدمحسن،(بی­تا)، طبقات اعلام الشیعه، بیروت: داراحیاءالتراث­العربی. ...
  • آمدی، علی بن ابی­علی،(بی­تا)، الاحکام فی اصول الاحکام، تحقیق: عبدالرزاق ...
  • ابن الشهید­الثانی، حسن بن زین­الدین،(بی­تا)، معالم الدین وملاذ المجتهدین، قم: ...
  • ابن­ بابویه، محمد بن علی،(1415ق)، المقنع، تحقیق:گروه تحقیق موسسه­امام­هادی(ع)، قم: ...
  • ابن ­بابویه، محمد بن علی،(1413ق) ، من لایحضره الفقیه ، ...
  • ابن­بطال، علی بن خلف،(1423ق)، شرح صحیح البخاری، تحقیق:ابوتمیم یاسر بن ...
  • ابن­تیمیه، احمد بن عبدالحلیم،(1422ق)، جامع الرسائل، تحقیق:محمد رشاد سالم، ریاض: ...
  • ابن­تیمیه، احمد بن عبدالحلیم،(1406ق)، منهاج السنه النبویه فی نقض کلام ...
  • ابن­حجرعسقلانی، احمد بن علی،(1379ق)، فتح الباری شرح صحیح البخاری، تحقیق:محب­الدین ...
  • ابن­حزم­اندلسی، علی بن احمد،(بی­تا)، الاحکام فی اصول الاحکام، تحقیق:احمد محمد ...
  • ابن­رشد، محمد بن احمد،(1408ق)، المقدمات الممهدات، بیروت: دارالغرب­الاسلامی. ...
  • ابن­صلاح، عثمان بن عبدالرحمن،(1406ق)، معرفه انواع علوم الحدیث (معروف­به: مقدمه­ابن­الصلاح)، ...
  • ابن­عبدالبر، یوسف بن عبدالله،(1414ق)، جامع بیان العلم وفضله، تحقیق:ابوالاشبال زهیری، ...
  • ابن­عربی، محمد بن عبدالله،(بی­تا)، احکام القرآن، بی­جا: بی نا. ...
  • ابن­ماجه، محمد بن یزید،(بی­تا)، سنن ابن ماجه، تحقیق: محمد فواد ...
  • ابوالمعالی، عبدالملک بن عبدالله،(1408ق)، الاجتهاد، تحقیق:عبدالحمید ابوزنید، دمشق­­بیروت: دارالقلم­­دارهالعلوم­­الثقافیه. ...
  • ابوالمعالی، عبدالملک بن عبدالله،(بی­تا)، الورقات، تحقیق:عبداللطیف محمدالعبد، بی­جا: بی نا. ...
  • ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث،(بی­تا)، سنن ابی داود، تحقیق:محمد محیی­الدین ...
  • ابونعیم، احمد بن عبدالله،(1415ق)، الامامه والرد على الرافضه، تحقیق:علی بن ...
  • ابویعلی، محمد بن حسین،(1410ق)، العده فی اصول الفقه، تحقیق:احمد بن ...
  • احمد بن حنبل، ابوعبدالله،(1403ق)، فضائل الصحابه، تحقیق:محمد عباس، بیروت: موسسه ...
  • احمد بن حنبل، ابوعبدالله،(1421ق)، مسند، تحقیق: شعیب ارنووط­­عادل مرشد، بیروت: ...
  • استرآبادی، محمدامین،(1430ق)، الحاشیه علی اصول الکافی، تحقیق: خلیل قزوینى­­علی فاضلی، ...
  • استرآبادی، محمدامین،(1424ق)، الفوائد المدنیه، تحقیق:شیخ رحمتی اراکی، قم: جامعه مدرسین ...
  • اسفراینى، شاهپور بن طاهر،(1375ش)، تاج التراجم فى تفسیرالقرآن للاعاجم ، ...
  • امامی­کاشانی، حسین بن حسام­الدین،(بی­تا)، اصول الامامیه فی الاصول الفقهی، اصفهان: ...
  • انصاری، مرتضی،(1419ق)، فرائد الاصول، تحقیق:گروه ­تحقیق ­تراث­الشیخ­الاعظم، قم: مجمع الفکر ...
  • بحرانی، یوسف بن احمد،(بی­تا)، الدرر النجفیه من الملتقات الیوسفیه، بیروت: ...
  • بخاری، محمد بن اسماعیل،(1422ق)، الجامع المسند الصحیح، تحقیق:محمد زهیر بن ...
  • بروجردی، سید علی­اصغر،(1410ق)، طرائف المقال فی معرفه طبقات الرجال، تحقیق:سید ...
  • بصری، محمد بن علی،(1403ق)، المعتمد فی اصول الفقه، تحقیق:خلیل المیس، ...
  • بغوی، حسین بن مسعود،(1420ق)، معالم التنزیل فى تفسیر القرآن ، ...
  • بوصیری، احمدبن ابی­بکر،(1420ق)، اتحاف الخیره المهره بزوائد المسانید العشره، تحقیق:ابوتمیم ...
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر،(1418ق)، انوار التنزیل واسرار التاویل ، تحقیق:محمد ...
  • بیهقی، احمد بن حسین،(1423ق)، شعب الایمان، تحقیق:عبدالعلی عبدالحمید حامد، هند: ...
  • ترمذی، محمد بن عیسی،(1395ق)، سنن الترمذی، تحقیق:محمد فواد عبدالباقی، مصر: ...
  • جصاص، احمد بن علی،(1414ق)، الفصول فی الاصول، کویت: وزاره الاوقاف­الکویتیه. ...
  • حائری­اصفهانی، محمدحسین،(1363ش)، الفصول الغرویه فی اصول الفقهیه، قم: دار احیاء ...
  • حلی(علامه)، حسن بن یوسف،(1404ق)، مبادئ الوصول الی علم الاصول، تحقیق: ...
  • ­­حلی(محقق)، جعفر بن حسن،(1403ق)، معارج الاصول، تحقیق:محمدحسین رضوی، قم: موسسه­آل­بیت(ع). ...
  • خطابی، حمد بن محمد(1351ق)، معالم السنن: شرح سنن ابی داود، ...
  • خطیب­بغدادی، احمد بن علی،(1421ق)، الفقیه والمتفقه، تحقیق:عادل بن یوسف الغرازی، ...
  • خوئی، سید ابوالقاسم،(1410ق)، الاجتهاد والتقلید من التنقیح فی شرح العروه ...
  • خوئی، سید ابوالقاسم،(1413ق)، معجم رجال الحدیث وتفصیل طبقات الرواه، بی­جا: ...
  • ذهبی، شمس­الدین محمد بن احمد،(1405ق)، سیر اعلام النبلاء، تحقیق:شیخ شعیب ...
  • زرکلی، خیرالدین بن محمود،(2002م)،  الاعلام، بیروت: دارالعلم­للملایین. ...
  • سرخسی، محمد بن احمد،(1414ق)،  المبسوط، بیروت: دارالمعرفه. ...
  • سمعانی، منصور بن محمد،(1418ق)، قواطع الادله فی الاصول، تحقیق:محمد حسن ...
  • سید ابن طاووس، علی بن موسی،(1400ق)، الطرائف فی معرفه مذاهب ...
  • سیدرضی، محمد بن حسین،(1414ق) ، نهج البلاغه، تحقیق:فیض الاسلام ، ...
  • سیدمرتضی، علی بن حسین،(1348ش)، الذریعه الی اصول الشریعه، تحقیق: ابوالقاسم ...
  • سیدمرتضی، علی بن حسین،(1405ق)، رسائل الشریف المرتضی، تحقیق:سید مهدی رجائی، ...
  • سیوطی، جلال­الدین،(بی­تا)، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، تحقیق:ابوقتیبه، ریاض: ...
  • شافعی، محمد بن ادریس،(1410ق)، الام، بیروت: دارالمعرفه. ...
  • شافعی، محمد بن ادریس،(1423ق)، جماع العلم، بی­جا: دارالاثار. ...
  • شافعی، محمد بن ادریس،(1358ق)، الرساله، تحقیق:احمد شاکر، مصر: مکتبه­الحلبی. ...
  • شافعی، محمد بن ادریس،،(1400ق)،  المسند، بیروت: دارالکتب­العلمیه. ...
  • شهید ثانی، زین­ الدین بن علی،(بی­تا)، تمهید القواعد، تحقیق:مرکز­التحقیق­الاسلامی المشهد ...
  • شهید ثانی، زین­ الدین بن علی،(1413ق)، مسالک الافهام الی تنقیح ...
  • شیرازی، ابواسحاق ابراهیم بن علی،(1403ق)، التبصره فی اصول الفقه، تحقیق:محمد ...
  • شیرازی، ابواسحاق ابراهیم بن علی،(1970م)، طبقات الفقهاء، تحقیق:احسان عباس، بیروت: ...
  • طباطبایى، سید محمدحسین،(1417ق) ، المیزان فى تفسیر القرآن ، قم ...
  • طبرسی، فضل بن حسن،(1372ش)، مجمع البیان فى تفسیر القرآن ، ...
  • طوسی، محمد بن حسن،(بی­تا)، التبیان فى تفسیر القرآن ، تحقیق:احمد ...
  • طوسی، محمد بن حسن،(1417ق)، العده فی الاصول الفقه، تحقیق:محمدرضا انصاری، ...
  • طوسی، محمد بن حسن،(1351ش)، المبسوط فی فقه الامامیه، تحقیق:محمدباقر بهبودی، ...
  • عاملی، علی بن یونس،(1384ق)، الصراط المستقیم، تحقیق:محمدباقر بهبودی، تهران: المکتبهالمرتضویه. ...
  • عراقی، ضیاءالدین،(بی­تا)، نهایه الافکار، تقریر:محمدتقی بروجردی، قم: جامعه مدرسین حوزه ...
  • غزالی، ابوحامد محمد بن محمد،(1413ق)، المستصفی، تحقیق:محمد عبدالسلام عبدالشافی، بیروت: ...
  • فاضل­تونی، عبدالله بن محمد،(بی­تا)، الوافیه فی اصول الفقه، تحقیق:سید محمدحسین ...
  • فیض­کاشانی، محمدمحسن،(1349ش)، الاصول الاصلیه، تحقیق:میر جلال­الدین حسینی، تهران: سازمان­چاپ­دانشگاه. ...
  • کراجکی، محمد بن علی،(1421ق)، التعجب من اغلاط العامه فی مساله ...
  • کلینى، محمد بن یعقوب،(1407ق)، الکافی، تحقیق:علی­اکبر غفاری­­محمد آخوندی، تهران: دارالکتب­الاسلامیه ...
  • گرجی، ابوالقاسم،(1382ش)، تاریخ فقه و فقهاء، تهران: انتشارات­سمت. ...
  • مازندرانى، محمدصالح بن احمد،(1382ق)، شرح الکافی: الاصول والروضه، تحقیق:ابوالحسن شعرانى، ...
  • مجلسی، محمدباقر،(1403ق)، بحار الانوار، بیروت: داراحیاءالتراث­العربی . ...
  • مجلسی، محمدباقر،(1404ق)، مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تحقیق: ...
  • مدیرشانه­چی، کاظم،(1385ش)، درایه الحدیث، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ...
  • مزنی، ابوابراهیم اسماعیل بن یحیى،(1410ق)، مختصر المزنی، بیروت: دارالمعرفه. ...
  • مسلم، ابوالحسن،(بی­تا)، المسند الصحیح، تحقیق:محمد فواد عبدالباقی، بیروت: داراحیاءالتراث العربی. ...
  • معمر بن راشد، ابوعروه،(1403ق)، الجامع، تحقیق:حبیب­الرحمن اعظمی، پاکستان: المجلس العلمی. ...
  • مکارم­شیرازی، ناصر،(1411ق)، القواعد الفقهیه، قم: مدرسهالامام­امیرالمومنین(ع). ...
  • نائینی، محمدحسین،(1404ق)، فوائد الاصول، تقریر: محمدعلی کاظمی­خراسانی، قم: جامعه مدرسین ...
  • نسائی، احمد بن شعیب،(1406ق)، المجتبى من السنن: السنن الصغرى، تحقیق:عبدالفتاح ...
  • نووی، یحیى بن شرف،(1405ق)، التقریب والتیسیر لمعرفه سنن البشیر النذیر ...
  • وحید بهبهانی، محمدباقر،(1419ق)، الرسائل الفقهیه، تحقیق: موسسه العلامه المجدد الوحید ...
  • نمایش کامل مراجع