معناداری بخشی از آیه یا آیات، هم در سیاق و هم خارج از سیاق

یکی از قراین مهم در فهم هر آیه، توجه به سیاق آن است. مفسران آنجا که پیوستگی نزول آیات ثابت گردد، در حجیت سیاق و تاثیر معنایی آیات در یکدیگر هم داستانند. اما آنجا که پیوستگی اثبات نشود، یک آیه یا یک مجموعه آیات را مستقل از سیاق شمرده و بدون توجه به بافت، تفسیر می کنند. گذشته از این دو، مقاله حاضر به شاخه سومی پرداخته که هر دو قسم فوق را شامل می شود. این پژوهش با روش تحلیلی ثابت می کند که در پرتو تعالیم اهل بیت(ع) هر پاره و بخشی از یک آیه، می تواند فارغ از کل آیه، مفید معنای دیگری هم باشد؛ و نیز هر آیه مرتبط با مجموع های از آیات که با هم نازل شده اند، می تواند علاوه بر مفادی که در کنار مجموعه خود دارد، مفید معنای مستقل دیگری هم باشد. البته در هر دو مورد، عدم تناقض معنای جدید با قرآن و سنت شرط اساسی است. این نظریه، که خود یک اصل و قاعده تفسیری مهم است، توسط اهل بیت(ع) طراحی و آموزش داده شده، و شواهد روایی فراوان دارد و عرصه تازه و بدیعی را در مباحث وجوه قرآن و باطن آن می گشاید. اگرچه ساز و کارهایی دارد که باید مراعات شود و لذا در همه جا و همه گزاره ها، نمی توان چنین تعمیمی داد.

کلیدواژه ها:

اهل بیت (ع) ، تفسیر قرآن ، استنطاق ، سیاق ، ظهر و بطن ، تاویل ، قاعده تفسیری