مقایسه تغییر شکل کالبد شهر ایرانی با تغییر ساختار قدرت و حکومت در دوران قاجار و دوران پهلوی

تغییر حکومت یکی از مشخصه های بارز دورانهای مختلف ایران در طول تاریخ است که این تغییر حکومت بهمراه دگرگونی در ساختار قدرت، تاثیرات فراوانی نیز در شکل شهر به جای میگذاشت . لازم به ذکر است که ساختار نظامهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر جامعه و هر شهر از مهمترین عوامل موثر در شکل و کالبد آن شهر میباشد، بنحوی که شکل شهر در هر دوره بیانگر ارتباطات نظامهای مذکور حاکم بر آن جامعه می باشد. دورانهای شهرنشینی در ایران ) را می توان از لحاظ شکل و کالبد شهری به سه دوره تقسیم کرد: دوران قبل از اسلام، دوران بعد از اسلام، دوران معاصر. یکی از دوره های با اهمیت در شکل شناسی شهر ایرانی دوران تغییر حکومت قاجار و تبدیل آن به حکومت پهلوی (به قدرت رسیدن رضاخان پهلوی) و متمرکز شدن آن می باشد که ساختار قدرت حالتی قطعی و مشخص پیدا کرد و آنچه که جابجایی حکومت از قاجار به پهلوی را از سایر تغییرات قبلی مجزا می سازد تغییر شکل قدرت در نظام حکومتی ایران همراه با تغییر رژیم از قاجار به پهلوی بود و اسفند 1299 را می توان آغاز دوران جدید تاریخ شهرسازی ایرانی دانست. البته باید توجه داشت که زمینه های این دوران با سالها قبل و اقدامات امیرکبیر و انقلاب مشروطیت نیز مرتبط می باشد . در حالیکه در طول تاریخ 1300 سال بعد از اسلام (خصوصا 90 سال اخیر) و تا قبل از مشروطیت، کلیه حکومتهای حاکم بر ایران علیرغم تفاوتهای ظاهری که در فرم و عنوان تشکیلاتی آنها وجود داشت، با این وجود از نظر محتوا و هدف و کیفیت دارای ماهیت اجرایی تقریبا یکسان و مشابه بودند و نقش اصلی آنها جمع آوری مالیات، اجرای احکام قضایی، برقراری نظم و امنیت، استقرار ارتباط با سایر دول بود و این حکومتها کلیه عوامل وامکانات جامعه را در راستای حفظ حکومت و حراست از موقعیت خود که هدف عمده آنها حفظ وضع موجود بود ، بکار می گماردند (حکومت ژاندارم یا حکومت انتظامی). این مقاله که بر مبنای مطالعات کتابخانه ای استوار است ابتدا به بررسی و تبیین وضعیت فرهنگی اجتماعی حاکم بر ساختار جامعه در آن دوره تاریخی پرداخته است، سپس تاثیر آن را بر شکل و ساختار شهر تهران، در چکیده تحقیق بیان شده است. تحقیق از نوع کتابخانه ای و از نظر هدف در گروه تحقیقات کاربردی و از حیث روش تحقیق توصیفی- تاریخی شهر تهران قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

حکومت ، شهر ، معاصر ، برنامه ریزی ، دیوانسالاری