تاملی بر قاعده التعزیر فیکل معصیه

رابطه جرم و گناه در سیستم‎های حقوق جزایی مبتنی بر مذهب از اهمیت زیادی برخوردار است. در این سیستم ‎ها برای شناخت جرم، معصیت الهی نقش محوری دارد. در مذهب امامیه نیز ملاک جرم انگاری معصیت الهی است به همین دلیل این رابطه در این مذهب، بیش از مذاهب دیگر اهمیت دارد. رابطه جرم و گناه از دو لحاظ قابل ملاحظه است؛ از یک سو اینکه چه جرمی معصیت الهی شمرده می شود؛ و از سوی دیگر کدام معصیت، جرم محسوب می شود. پیرامون جهت دوم این رابطه جرم بودن برخی از معاصی هم‎چون معاصی مستوجب حد و قصاص و تعزیر در مذهب امامیه از مسلمات شمرده شده است. اما درباره برخی دیگر از معاصی که نص خاصی درباره تحمیل مجازات بر مرتکب آن ها وجود ندارد، فقها عبارات مختلفی با مضمونی یکسان مبنی بر جواز تعزیر در آن‎ها دارند که برخی نیز از آن عبارت ها، قاعده ای با تعابیری مثل التعزیر فی کل معصیه و التعزیر لکل معصیه استخراج کرده اند. این قاعده در فقه امامیه موافقان و مخالفانی دارد. برخی آن را به طور کامل رد کرده و برخی آن را مطلقا پذیرفته و برخی نیز بر آن قیدهایی افزوده اند. در این مقاله سعی شده تا با گردآوری اقوال فقهای امامیه و نقد و بررسی ادله آن ها، تاملی بر قاعده مذکور وارد شود.

کلیدواژه ها:

تاملی بر قاعده ، قاعده فقهی ، التعزیر فی کل معصیه ، التعزیر لکل معصیه