بررسی وراثت پذیری و تنوع ژنتیکی صفات مهم گوجه فرنگی Solanum lycopersicum)) در جمعیت حاصل از رقم برنتا

مقدمه: گوجه فرنگی (Solanum lycopersicum L.) یکی از مهم ترین محصولات سبزی و صیفی جهان است که همواره مورد توجه برنامه های اصلاح نباتات قرار داشته است. رقم هیبرید برنتا یکی از ارقام تجاری موفق گوجه فرنگی در جنوب کشور است که سطح زیر کشت قابل توجهی را به خود اختصاص داده است. با وجود اهمیت اقتصادی این رقم، اطلاعات محدودی درباره رفتار ژنتیکی نسل های تفکیک شونده آن، به ویژه نسلF₂، در دسترس است. بنابراین، این پژوهش با هدف بررسی تنوع ژنتیکی، برآورد پارامترهای ژنتیکی، تعیین وراثت پذیری صفات مورفولوژیک و عملکردی، ارزیابی میزان پسروی ناشی از درون زادآوری و شناسایی صفات مناسب برای گزینش در جمعیت های حاصل از رقم برنتا انجام شد. مواد و روش­ها: برای این منظور، ۱۰۰ بوته نسل F₁ و ۱۰۰۰ بوته نسل F₂ در شرایط گلخانه ای کشت شدند و ۹ صفت شامل طول و عرض میوه، یکنواختی میوه، سفتی میوه، شکل کاسبرگ، تعداد میوه در بوته، عملکرد میوه، اندازه میوه و ارتفاع بوته اندازه گیری شد. به منظور ارزیابی قابلیت انتخاب صفات، پارامترهای ژنتیکی شامل واریانس های ژنتیکی و فنوتیپی، ضرایب تغییرات ژنتیکی و فنوتیپی، وراثت پذیری عمومی، پاسخ مورد انتظار به گزینش و میزان پسروی درون زادآوری محاسبه شد. همچنین، روابط بین صفات با استفاده از ضرایب همبستگی مورد بررسی قرار گرفت تا مهم ترین اجزای موثر بر عملکرد شناسایی شوند. نتایج: نتایج نشان داد که اختلاف میانگین بین دو نسل در تمامی صفات، به جز اندازه میوه، معنی دار بود که بیانگر وجود پسروی ناشی از درون زادآوری در نسل F₂ است. بیشترین وراثت پذیری عمومی به ارتفاع بوته (۷۵ درصد) و تعداد میوه در بوته (۷۰ درصد) اختصاص داشت، در حالی که کمترین مقدار برای اندازه میوه (۲۷ درصد) برآورد شد. تعداد میوه در بوته با بیشترین ضریب تغییرات ژنتیکی (۳۳ درصد) و بالاترین پاسخ مورد انتظار به گزینش (۲۴ درصد)، مهم ترین صفت برای بهبود عملکرد شناخته شد. بررسی همبستگی ها نشان داد که عملکرد میوه با تعداد میوه در بوته (۵۲/۰=r) و اندازه میوه (۳۹/۰=r) همبستگی مثبت و معنی داری دارد، که نشان دهنده نقش کلیدی این صفات در افزایش عملکرد است. از سوی دیگر، میزان پسروی درون زادآوری برای عملکرد میوه حدود ۱۰ درصد و برای تعداد میوه در بوته ۲۸ درصد برآورد شد که نشان می دهد کاهش عملکرد نسل F₂ عمدتا ناشی از کاهش تعداد میوه در بوته است. علاوه بر این، کاهش یکنواختی و سفتی میوه در نسل F₂ بیانگر آن است که درون زادآوری نه تنها بر عملکرد، بلکه بر کیفیت و بازارپسندی محصول نیز تاثیر منفی می گذارد. نتیجه گیری: به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که جمعیت F₂ رقم برنتا از تنوع ژنتیکی کافی برای انجام گزینش برخوردار است و تعداد میوه در بوته، به دلیل وراثت پذیری بالا، تنوع ژنتیکی مناسب و ارتباط مثبت با عملکرد، موثرترین شاخص انتخاب در برنامه های اصلاحی محسوب می شود. با این حال، بهبود عملکرد باید هم زمان با حفظ صفات کیفی، به ویژه سفتی و یکنواختی میوه، دنبال شود تا لاین های حاصل علاوه بر عملکرد بالا، از کیفیت مناسب برای تولید تجاری نیز برخوردار باشند. یافته های این پژوهش می تواند در توسعه لاین های برتر، طراحی برنامه های به نژادی و کاهش وابستگی به بذرهای هیبرید وارداتی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

به نژادی ، پارامترهای ژنتیکی ، پاسخ به گزینش ، میانگین نسل ها ، هیبرید