ارزیابی مراحل فنولوژیک و عملکرد دانه ارقام کلزا در واکنش به تاریخ کاشت و کاربرد گوگرد و تیوباسیلوس

مقدمه: تولید کلزا مانند بسیاری از محصولات زراعی دیگر در خاک های آهکی کشور با محدودیت هایی روبه رو است. از جمله مهم ترین مشکلات می توان به pH نسبتا بالای خاک، پایین بودن درصد کربن آلی و دسترسی محدود گیاه به عناصر غذایی اشاره کرد. یکی از مهم ترین عوامل سازگار با تنوع اقلیمی در زراعت، تاریخ کاشت است؛ عاملی که در مقایسه با سایر مولفه های زراعی، بیشترین تاثیر را بر ویژگی های فنولوژیک و عملکرد گیاهان زراعی دارد. هدف از این پژوهش، ارزیابی اثر تاریخ های مختلف کاشت، کاربرد گوگرد و باکتری تیوباسیلوس بر مراحل فنولوژیک، تغییرات درجه روز رشد و عملکرد دانه ارقام کلزا در شرایط اقلیمی شهرستان رامهرمز است. علاوه بر این، بررسی تغییرات درجه روز رشد به عنوان یک ابزار کاربردی برای پیش بینی مراحل رشد و بهینه سازی عملکرد محصول، مد نظر قرار گرفته است. همچنین این مطالعه با در نظر گرفتن ویژگی های خاص منطقه، از جمله گرمای انتهای فصل و خاک های آهکی، در پی آن است تا مناسب ترین زمان کاشت و ترکیب تغذیه ای موثر بر بهبود رشد و افزایش عملکرد کلزا را تعیین کند.مواد و روش‎ ها: آزمایشی با هدف ارزیابی مراحل فنولوژیک، تغییرات درجه روز رشد و عملکرد دانه در ارقام کلزا در واکنش به تاریخ کاشت و کاربرد گوگرد و باکتری تیوباسیلوس در اراضی آهکی طی دو سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ و ۱۴۰۱-۱۴۰۰ در مزرعه تحقیقاتی شهرستان رامهرمز (استان خوزستان) اجرا شد. آزمایش به صورت اسپلیت–فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در خاک آهکی حاوی ۴۲ درصد کربنات کلسیم انجام گرفت. عامل اصلی شامل تاریخ کاشت در سه سطح (T۱: ۲ آبان، T۲: ۲۹ آبان و T۳: ۲۶ آذر) و عامل فرعی به صورت فاکتوریل شامل ژنوتیپ کلزا در سه سطح (:G۱ دلگان،:G۲  صفار و G۳: هایولا ۵۰) و کاربرد گوگرد به همراه تیوباسیلوس در سه سطح ( :S۱شاهد (عدم مصرف)، :S۲ مصرف ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار گوگرد بنتونیت دار همراه با ۱۰ کیلوگرم در هکتار باکتری تیوباسیلوس،  :S۳مصرف ۱۰۰۰ کیلوگرم در هکتار گوگرد بنتونیت دار همراه با ۲۰ کیلوگرم در هکتار باکتری تیوباسیلوس) بود.نتایج: نتایج این پژوهش نشان داد که تاریخ کاشت، رقم و مصرف گوگرد نقش تعیین کننده ای در مراحل فنولوژیک و عملکرد دانه کلزا دارند. کاشت های زودهنگام به ویژه در تاریخ ۲ آبان، با فراهم سازی شرایط حرارتی مناسب تر در مراحل اولیه رشد، موجب افزایش تجمع درجه روز رشد، طولانی تر شدن دوره رویشی و زایشی، و در نهایت افزایش عملکرد دانه شدند. در مقابل، تاخیر در کاشت تا اواخر آذر سبب کاهش تجمع حرارت موثر، کوتاه شدن مراحل رشد، و کاهش معنی دار عملکرد گردید. این امر به ویژه در ارقام دیررس تر مانند هایولا ۵۰ مشهود بود. بیشترین عملکرد دانه در هر دو سال در تاریخ کاشت تاخیری به رقم صفار (به ترتیب ۲۴۹۶ و ۲۷۸۲ کیلوگرم در هکتار) اختصاص داشت. همچنین مصرف گوگرد، به ویژه در سطح ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار همراه با باکتری تیوباسیلوس، موجب افزایش معنی دار درجه روز رشد طی دوره خورجین دهی تا رسیدگی و عملکرد دانه شد.نتیجه ‎گیری: نتایج بیانگر آن است که انتخاب تاریخ کاشت بهینه (۲ آبان) در کنار کاربرد متعادل گوگرد و استفاده از ارقام سازگار با شرایط اقلیمی منطقه، می تواند منجر به افزایش پایداری رشد و بهبود عملکرد دانه در کلزا شود.

کلیدواژه ها:

بهینه سازی عملکرد ، دلگان ، گوگرد بنتونیت دار ، مراحل فنولوژیک ، هایولا ۵۰