فقه حقوق اقلیتهاو چندفرهنگی تکالیف دولت و جامعه نسبت به اقلیتهای دینی و قومی از منظر فقه شیعه

مسئله حقوق اقلیت های دینی و قومی در جوامع اسلامی، از جمله پیچیده ترین و چالش برانگیزترین مباحث در حوزه فقه سیاسی و اجتماعی معاصر به شمار می رود. این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل انتقادی تکالیف دولت اسلامی و جامعه نسبت به اقلیت های دینی و قومی از منظر فقه شیعه، با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد اجتهادی-انتقادی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای و تحلیل متون فقهی، قرآنی، روایی و حقوقی گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه شیعه، بر پایه اصول محکمی چون کرامت انسانی، عدالت، نفی ظلم، و قاعده «لا اکراه فی الدین» (بقره: ۲۵۶)، چارچوبی نسبتا جامع برای حمایت از حقوق اقلیت ها ارائه می دهد. با این حال، تحلیل انتقادی نشان می دهد که برخی احکام سنتی فقهی در حوزه ذمه، جزیه و محدودیت های مشارکت سیاسی، نیازمند بازنگری اجتهادی جدی در پرتو مقتضیات عصر حاضر و اصول حقوق بشر بین المللی هستند. این پژوهش استدلال می‎کند که رویکرد فقهی مبتنی بر مصلحت، عدالت و کرامت انسانی می تواند زمینه ساز تدوین نظریه ای منسجم در باب حقوق اقلیت ها در دولت اسلامی معاصر باشد.

کلیدواژه ها:

فقه شیعه ، حقوق اقلیت ها ، اهل ذمه ، چندفرهنگی ، مشارکت سیاسی ، کرامت انسانی ، دولت اسلامی ، عدالت اجتماعی