ناامنی آب به مثابه مسئله ای اجتماعی؛ تحلیلی نظری برای فهم عوامل ساختاری و پیامدهای روانی-اجتماعی

در دهه های اخیر، ناامنی آب از مسئله ای زیست محیطی و فنی فراتر رفته و به پدیده ای چندبعدی با پیامدهای اجتماعی، روانی و نهادی تبدیل شده است؛ اما بیشتر پژوهش ها همچنان بر ابعاد مادی، اقتصادی و بهداشتی ناامنی آب متمرکز بوده و به تجربه های ذهنی و پیامدهای اجتماعی _ روانی آن کمتر پرداخته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ناامنی آب ادراک شده به مثابه مسئله ای اجتماعی و بررسی عوامل ساختاری و پیامدهای روانی _ اجتماعی آن انجام شده است. مطالعه حاضر با رویکردی توصیفی _ تحلیلی و با مرور ادبیات نظری و تجربی از چارچوب تلفیقی رویکرد بوم شناختی _ اجتماعی و تقاطع گرایی بهره می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که ناامنی آب ادراک شده، صرفا بازتاب کمبود فیزیکی آب نیست، بلکه در بستر نابرابری های ساختاری، روابط قدرت و الگوهای حکمرانی شکل می گیرد؛ ازاین رو، تجربه ناامنی آب در میان گروه های اجتماعی مختلف یکسان نیست و جنسیت، سن، طبقه اجتماعی و محل سکونت در شدت و کیفیت آن نقش تعیین کننده دارد. ناامنی آب ادراک شده می تواند دارای پیامدهایی همچون استرس مزمن، اضطراب، احساس شرم، تضعیف روابط اجتماعی، کاهش اعتماد نهادی و تشدید تعارضات اجتماعی باشد و ازطریق فرایند تجسد بر سلامت روان و جسم افراد تاثیر بگذارد. درمجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که ناامنی آب ادراک شده، پدیده ای اجتماعی _ روانی است که در بستر نابرابری های ساختاری شکل می گیرد و به سازوکاری برای بازتولید نابرابری های اجتماعی و بهداشتی تبدیل می شود؛ ازاین رو، مواجهه موثر با بحران آب، مستلزم گذار از رویکردهای صرفا فنی به سیاست گذاری های اجتماعی _ نهادی است که ابعاد مادی، روانی و اجتماعی ناامنی آب را به طور هم زمان مدنظر قرار دهد.

کلیدواژه ها:

ناامنی آب ادراک شده ، مسئله اجتماعی ، سلامت روانی - اجتماعی ، نظریه بوم شناختی _ اجتماعی ، تقاطع گرایی