پایش پوشش گیاهی کف جنگل در توده های ارس (Juniperus polycarpos K. Koch) منطقه حفاظت شده پرور، البرز مرکزی

مقدمه: پوشش گیاهی از اجزای اصلی بوم سازگان است که اهمیت زیادی در تبیین کارکردهای دیگر آن دارد و همواره در حال پویایی است. شناخت پوشش گیاهی و پایش آن برای درک روابط موجود بین اجزای بوم سازگان بسیار بنیادین و مهم است. با توجه به محدودیت پژوهش های انجام گرفته در زمینه پایش پوشش گیاهی در جنگل های ایرانی- تورانی، پژوهش پیش رو به بررسی این موضوع در جنگل های ارس (Juniperus polycarpos K. Koch) منطقه حفاظت شده پرور در استان سمنان می پردازد. مواد و روش ها: برای اجرای پژوهش پیش رو، دو رویشگاه (قطعه نمونه) دائمی یک هکتاری مربع شکل برای پایش جنگل های این منطقه ملاک قرار گرفت. در هریک از رویشگاه ها، ۴ قطعه نمونه ۱۰۰ مترمربعی در نظر گرفته شد و در هر یک، ۱۶ ریزقطعه نمونه ۴ متر مربعی (۲×۲ متر) پیاده شد. داده های پوشش گیاهی در نیمه اول اردیبهشت و در دو سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۳ برداشت شدند. ویژگی های کمی و کیفی پوشش گیاهی شامل سطح پوشش، ترکیب گونه ای، شکل زیستی، تراکم، فرکانس و شاخص های تنوع زیستی (غنا: منهینیک و مارگالف؛ یکنواختی: پیلو و شلدون؛ تنوع: شانون- وینر و سیمپسون) محاسبه و تحلیل شدند. مقایسه متغیرها با به کارگیری آزمون ناپارامتریکی ویلکاکسون انجام گرفت. یافته ها: بر اساس نتایج، مساحت پوشش گیاهی در هر دو رویشگاه در سال ۱۴۰۳ به طور معنی داری بیشتر از سال ۱۴۰۱ بود. در رویشگاه اول، ۶۸ گونه گیاهی شناسایی شد که به ۵۳ جنس و ۲۱ تیره گیاهی تعلق داشتند. تیره گندمیان (Poaceae) با ۹ گونه، بزرگ ترین تیره گیاهی بود. ۳۸ درصد گونه ها دارای شکل زیستی همی کریپتوفیت، ۳۲ درصد گیاهان تروفیت و ۱۸ درصد کامه فیت (بوته ای) بودند. در رویشگاه دوم نیز ۷۶ گونه گیاهی شناسایی شد که به ۵۸ جنس و ۱۹ تیره گیاهی تعلق داشتند. تیره های میخکیان (Caryophyllaceae)، مرکبان (Asteraceae) و نعناعیان (Lamiaceae) هرکدام با ۹ گونه بزرگ ترین تیره های گیاهی بودند. ۳۹ درصد گیاهان، تروفیت، ۳۵ درصد همی کریپتوفیت، ۱۴ درصد کامه فیت (بوته ای) و ۱۰ درصد کریپتوفیت بودند. در هر دو رویشگاه، تراکم گونه ها در سال ۱۴۰۳ بیشتر از ۱۴۰۱ بود، اما اختلاف آنها فقط در رویشگاه اول معنی دار بود. در هر دو رویشگاه، بیش از نیمی از گونه های موجود، در کمتر از ۲۰ درصد ریزقطعه نمونه ها حضور داشتند. همچنین در هر دو رویشگاه، پوشش کف در سال ۱۴۰۳ از تنوع و غنای بیشتری نسبت به سال ۱۴۰۱ برخوردار بود که در خصوص بیشتر شاخص های تنوع زیستی این اختلاف معنی دار بود. نتیجه گیری: نتایج پژوهش پیش رو، هم تغییرات مکانی و هم تغییرات زمانی پوشش گیاهی را در جنگل های ارس تایید کرد. به طور کلی، وضعیت پوشش گیاهی در سال ۱۴۰۳ بهتر از سال ۱۴۰۱ بود. با تکرار برداشت ها در سال های آینده می توان به نتایج دقیق تر و تکمیلی تر دست یافت.

کلیدواژه ها:

ترکیب فلورستیکی ، جنگل های ایرانی- تورانی ، شاخص تنوع زیستی ، قطعه نمونه دائمی پایش ، عناصر گیاهی.