اثر تاج پوشش درختان کنار (.Ziziphus spina-christi (L.) Desf) و رملیک (Ziziphus nummularia (Burm.f.) Wight & Arn.) بر برخی ویژگی های خاک در استان بوشهر

مقدمه: برای حفظ و احیای رویشگاه های طبیعی پیش از هر کاری باید اطلاعات کافی از اثر گونه های گیاهی تشکیل دهنده بر عوامل محیطی و نیازهای رویشگاهی آنها در اختیار داشت. شناسایی عناصر تشکیل دهنده جنگل، اصولی ترین راه مدیریت بهینه آنهاست، زیرا مواد غذایی و فعالیت های ریزجانداران خاک به ویژه در بوم سازگان های خشک و نیمه خشک در زیر تاج پوشش ها تجمع یافتند. این اثرات با اندازه و وسعت تاج ارتباط دارند و موجب تغییر ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک می شوند. تا کنون درباره ویژگی های مختلف خاک در زیر و بیرون تاج گونه های بومی و ارزشمند کنار (.Ziziphus spina-christi (L.) Desf) و رملیک (Ziziphus nummularia (Burm.f.) Wight & Arn.) و نیز تعیین شاخص کیفیت خاک آنها در این رویشگاه ها پژوهشی صورت نگرفته است. بنابراین هدف از اجرای پژوهش حاضر، بررسی اثر تاج پوشش آنها بر ویژگی های مختلف خاک است تا با شناخت و آگاهی بیشتر تاثیرشان بر خاک و علل ایجاد تغییرات در رویشگاهشان، یک دیدگاه کلی در اختیار مدیران عرصه های منابع طبیعی قرار گیرد. مواد و روش ها: در این پژوهش از خاک سطحی زیر تاج (در فاصله میان تنه تا لبه انتهایی تاج) و بیرون تاج (شاهد) (در محلی که گیاه وجود نداشته باشد) توده های طبیعی کنار در لاور دشتی و رملیک در پشت پر دشتستان در استان بوشهر در جهت شرق درختان، ۱۵ نمونه خاک از عمق صفر تا ۱۵ سانتی متری به طور تصادفی برداشت شد. برای به دست آوردن یک نمونه خاک ترکیبی از زیر و بیرون تاج درختان کنار و رملیک، نمونه های خاک برداشت شده از زیر و بیرون تاج هر سه درخت (به طور تصادفی) به خوبی با یکدیگر مخلوط شده و به یک نمونه ترکیبی تبدیل شد تا در نهایت پنج نمونه ترکیبی خاک از زیر تاج و پنج نمونه ترکیبی خاک از بیرون تاج درختان کنار و رملیک به دست آمد. با استفاده از روش های استاندارد، ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در نمونه های جمع آوری شده اندازه گیری شدند. سپس با آزمون شاپیرو- ویلک نرمال بودن برخی متغیرها تایید شد و مقایسه موقعیت های زیر و بیرون تاج داده های نرمال دو گونه کنار و رملیک با آزمون تی مستقل و داده های غیرنرمال با آزمون ناپارامتری من ویتنی یو انجام گرفت. شاخص کیفیت خاک بر اساس سه گام تعیین حداقل داده ها، امتیاز دادن به هر یک از داده های استفاده شده و ادغام و میانگین امتیازها به دست آمد و مانند روش بالا تجزیه وتحلیل شد. یافته ها: در زیر تاج کنار، مقادیر منگنز و روی کل به ترتیب با ۳/۹±۸/۲۰۲ و ۴۶/۱±۲/۴۹ (میلی گرم در کیلوگرم)، تنفس پایه میکروبی ۰۹/۰±۰۸/۲ (میلی گرم دی اکسید کربن در هر گرم خاک خشک در ۲۴ ساعت) و برانگیخته میکروبی ۳۵/۶±۰۲/۵۹ (میلی گرم دی اکسید کربن در ۱۰۰ گرم خاک خشک در ساعت) و در زیر تاج درختان رملیک رطوبت اشباع ۷۱/۰±۲/۴۱ (درصد)، کربن آلی ۱۲/۰±۲۶/۲ (درصد)، نیتروژن کل ۰۱۲/۰±۲۲/۰ (درصد) و کربن زی توده میکروبی ۳۶/۰±۹۸/۲ (میلی گرم کربن زی توده در ۱۰۰ گرم خاک خشک) و در بیرون تاج رملیک مقدار سدیم کل ۵۴/۵۹±۴۶۷۰ (میلی گرم در کیلوگرم) به طور معنی داری بیشتر بودند. در زیر تاج هر دو گونه به ترتیب اسیدیته با ۰۴/۰±۳۸/۷ و ۰۶/۰±۶۴/۷، فسفر کل ۲۴/۲۱±۶/۹۵۹ و ۳/۸±۷۸۳ (میلی گرم در کیلوگرم)، پتانسیل نیتریفیکاسیون ۶۴/۱۷±۸۷/۳۷۶ و ۹۳/۵۹±۲۳/۶۳۳ (میکروگرم نیتروژن نیتریتی آزادشده در هر گرم خاک خشک در ۵ ساعت) و شاخص کیفیت خاک ۰۴/۰±۷۴/۸ و ۱۵/۰±۸/۸ به طور معنی داری بیشتر بودند. نتیجه گیری: تبادل عناصر غذایی، فعالیت های زیستی و شاخص کیفیت خاک، در زیر تاج درختان کنار و رملیک بیشتر بود. بنابراین نوع گونه و تاج پوشش درختان می تواند آثار متفاوتی بر ویژگی های مختلف خاک داشته باشد و به منظور بهبود آنها باید پوشش گیاهی منطقه حفظ و در صورت نیاز با گونه های بومی احیا شود. همچنین با پایش مداوم خاک در بازه های زمانی مختلف، در آینده پیش بینی می شود که امکان ارزیابی دقیق تری از تغییرات ایجادشده در خاک رویشگاه های آنها به وجود آید و اطلاعات ارزشمندی جمع آوری شود.

کلیدواژه ها:

دشتستان ، دشتی ، شاخص کیفیت خاک ، ویژگی های زیستی خاک.