تاثیر عصاره های طبیعی بید و آلوئه ورا و هورمون رشد اکسین بر تکثیر قلمه بداغ (Viburnum tinus L.)

مقدمه: گونه های فراوانی در باغ های گیاه شناسی وجود دارد که بسیاری از آنها، با گذشت زمان به مرحله دیرزیستی می رسند. برنامه های تکثیر به منظور حفاظت و احیای این گونه ها به کار برده می شود. بسیاری از درختان و درختچه های باغ گیاه شناسی نوشهر جزء گونه های جنگلی هستند و درختچه بداغ (Viburnum tinus L.) یکی از گونه های جنگلی و زینتی است. قلمه یکی از روش های اصلی تکثیر این گیاه است که می تواند در زمان کوتاه گیاهی شبیه و با تمام ویژگی های مادری تولید کند. امروزه از هورمون های مختلف اکسینی برای تسهیل روند تکثیر به روش قلمه استفاده می شود که جزئی از مواد گران قیمت و در عین حال مضر برای سلامت محیط زیست هستند. کاربرد مواد طبیعی بدون ضرر برای انسان و محیط زیست جزئی از روش های نوین جایگزین هورمون های شیمیایی است. این تحقیق با هدف احیای گونه ای، با توجه به برخی از جنبه های زیست محیطی برای ازدیاد رویشی بداغ انجام گرفت. مواد و روش ها: این تحقیق از اواخر پاییز ۱۴۰۳ تا اواخر تابستان سال ۱۴۰۴ خورشیدی در باغ گیاه شناسی نوشهر روی قلمه های بداغ اجرا شد. آزمایش به صورت طرح فاکتوریل کاملا تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. فاکتورهای آزمایش را دو نوع عصاره، یکی از درخت بید (Salix alba L.) در دو غلظت صفر (شاهد) و ۲۰ درصد و دیگری از گیاه علفی آلوئه ورا (Aloe vera (L.) Burm.f.) در دو غلظت صفر (شاهد) و ۲۰ درصد و هورمون اکسین مصنوعی نفتالین استیک اسید (NAA) در سه غلظت صفر (شاهد)، ۵۰۰۰ و ۱۰۰۰۰ پی پی ام تشکیل دادند. برای عصاره گیری بید، از شاخه های جوان یکساله درخت بید استفاده شد. برای استخراج عصاره آلوئه ورا، از ژل خالص برگ های قدیمی استفاده شد. هورمون NAA نیز خریداری شد. آزمایش خاک پیش از کاشت قلمه ها انجام گرفت. قلمه های با قطر تقریبی ۱۰ میلی متر و به طول حدود ۱۵ سانتی متر از شاخه های جوان تهیه شد. برای هر تیمار ۱۰ قلمه انتخاب شد. قلمه ها بلافاصله در تیمارهای آزمایشی قرار داده شدند. پس از رشد و نمو قلمه ها، صفات مورفولوژیکی شامل قطر شاخه جدید، ارتفاع بلندترین جوانه رشدکرده، طول و عرض برگ و تعداد ریشه، طول ریشه، وزن تر و خشک ریشه و فتوسنتز برگ اندازه گیری شد. یافته ها: نتایج حاصل از به کارگیری عصاره های طبیعی و هورمون اکسین (NAA) در این آزمایش نشان داد که تیمارها از نظر شاخص های رشد و ریشه زایی اثرهای معنی داری نسبت به تیمار شاهد داشتند. بیشترین قطر شاخه به ترتیب در عصاره آلوئه ورا و در غلظت ۱۰۰۰۰ پی پی ام NAA به اندازه ۳/۰ و ۲۹/۰ سانتی متر مشاهده شد. بیشترین طول برگ به ترتیب در عصاره بید و غلظت ۵۰۰۰ پی پی امNAA به اندازه ۴۶/۶ و ۱/۶ سانتی متر مشاهده شد. بیشترین عرض برگ نیز در این تیمارها مشاهده شد. طولانی ترین ریشه در عصاره آلوئه ورا با غلظت ۲۰ درصد به طول ۷۸/۱۹ سانتی متر و سپس در عصاره بید به طول ۱۹ سانتی متر مشاهده شد. بیشترین تعداد ریشه در غلظت ۱۰۰۰۰ پی پی ام NAA به مقدار ۵۳/۳ و سپس در عصاره آلوئه ورا به اندازه ۳۶/۳ مشاهده شد. بیشترین وزن تر و خشک ریشه به ترتیب به مقدار ۳۶۱/۰ و ۰۳۴/۰گرم در عصاره آلوئه ورا با غلظت ۲۰ درصد مشاهده شد. بیشترین مقدار فتوسنتز برگ در عصاره آلوئه ورا به مقدار ۴۱/۲ میلی گرم بر وزن تر مشاهده شد. در بیشتر شاخص ها، شاهد کمترین عملکرد را در بین تیمارها داشت. نتیجه گیری: در این آزمایش، عصاره آلوئه ورا با غلظت ۲۰ درصد در بداغ با توجه به ارزش زیاد برخی شاخص های رشد مانند قطر شاخه، مقدار فتوسنتز برگ و طول ریشه، تیمار برتر انتخاب شد. با وجود این، عصاره بید نیز توانایی جایگزینی با اکسین مصنوعی NAA در تکثیر درختچه بداغ را دارد.

کلیدواژه ها:

آلوئه ورا ، بداغ (Viburnum tinus L.) ، بید ، تکثیر رویشی ، عصاره ، نفتالین استیک اسید (NAA).