مقایسه اثربخشی پیشگیری از عود یکپارچه نگر و پیشگیری از عود مبتنی بر ذهن آگاهی بر نقایص کارکردهای اجرایی در افراد وابسته به مواد

زمینه و هدف: اختلال در کارکردهای اجرایی از مهم ترین عوامل تداوم مصرف و عود در افراد مبتلابه اختلال مصرف مواد است. اگرچه مداخلات روان شناختی متعددی برای پیشگیری از عود طراحی شده اند، شواهد درباره اثربخشی مداخلات یکپارچه نگر بر بهبود کارکردهای اجرایی محدود است. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی بسته مداخله یکپارچه نگر پیشگیری از عود با پیشگیری از عود مبتنی بر ذهن آگاهی در کارکردهای اجرایی افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد انجام شد. مواد و روش ها: این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری سه ماهه همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل افراد مبتلابه اختلال مصرف مواد مراجعه کننده به مراکز درمان اعتیاد شهر مشهد در سال ۱۴۰۳ بود. تعداد شصت نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی به سه گروه مداخله یکپارچه نگر، پیشگیری از عود مبتنی بر ذهن آگاهی و گروه کنترل (هر گروه بیست نفر) تقسیم شدند. داده ها با استفاده از پرسش نامه کارکردهای اجرایی بارکلی (۲۰۱۲) گردآوری و با تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر در نرم افزار SPSS نسخه ۲۴ تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد اثر زمان، اثر گروه و اثر متقابل زمان×گروه بر نمرات کارکردهای اجرایی معنی دار بود (۰/۰۵>P). هر دو مداخله موجب بهبود کارکردهای اجرایی شدند؛ بااین حال، بسته مداخله یکپارچه نگر در مقایسه با پیشگیری از عود مبتنی بر ذهن آگاهی و گروه کنترل، بهبود بیشتری ایجاد کرد و این اثر در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی ماند. نتیجه گیری: بسته مداخله یکپارچه نگر با تمرکز بر بازسازی شناختی، تنظیم هیجان، تقویت خودکارآمدی و آموزش مهارت های اجرایی، می تواند روش موثری برای بهبود کارکردهای اجرایی و کاهش آسیب پذیری در برابر عود در افراد مبتلابه اختلال مصرف مواد باشد و به عنوان مداخله مکمل در مراکز درمان اعتیاد استفاده شود.

کلیدواژه ها:

substance use disorder ، executive functions ، relapse prevention ، mindfulness ، integrative intervention ، اختلال مصرف مواد ، کارکردهای اجرایی ، پیشگیری از عود ، ذهن آگاهی ، مداخله یکپارچه نگر