تحلیل گونه شناختی و طبقه بندی ساختاری سفالینه های نوع آمل در سده های ۳ تا ۶ هجری قمری

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 29

فایل این مقاله در 16 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_HGI-4-13_002

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

سفالینه های موسوم به «نوع آمل» به دلیل ویژگی های متمایز در ساختار بدنه، کیفیت ساخت، پوشش لعابی و شیوه های تزیین و نقش، از شاخص ترین تولیدات سفالگری شمال ایران در سده های سوم تا ششم هجری قمری به شمار می روند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل گونه شناختی و ارائه الگویی نظام مند برای طبقه بندی ساختاری سفالینه های نوع آمل در فاصله سده های سوم تا ششم هجری قمری انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر رویکرد گونه شناختی است و داده های مورد بررسی از نمونه های منتشرشده در گزارش های کاوش، مجموعه های موزه ای و منابع معتبر پژوهشی گردآوری شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که اگرچه سفالینه های نوع آمل به سفالینه ها با نقش کنده زیر لعابی اطلاق می شود اما از تنوع ساختاری قابل توجهی برخوردارند و براساس هم پوشانی ویژگی های ریختی و فناوری ساخت، می توان آن ها را در چند گروه زیر رنگی و لعاب پاشیده در رده ظروف لعابدار و همچنین نقش کنده، نقش افزوده، بدون نقش(ساده) در زیرگونه لعاب دار و بدون لعاب متمایز طبقه بندی کرد. بررسی روند تحول این گونه ها بیانگر آن است که تغییرات فرم ظروف، کیفیت خمیر، شیوه های لعاب دهی و الگوهای تزیینی، همسو با تحولات فناوری سفالگری و دگرگونی های فرهنگی و اقتصادی سده های میانی اسلامی بوده است. همچنین، برخی ویژگی های مشترک میان سفال نوع آمل و تولیدات مراکز مهمی چون گرگان، ساری، ری و نیشابور، بیانگر وجود تعاملات فنی، هنری و احتمالا شبکه های مبادلاتی میان این مراکز است، در حالی که برخی خصوصیات ساختاری، هویت مستقل این گروه سفالی را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

نویسندگان

میثم براری

گروه کتابت و نگارگری- دانشکده صنایع دستی- دانشگاه هنر اصفهان