نشانه شناسی نقوش گل و بو ته در جلدهای روغنی نسخ قرآنی تاریخ دار دوره صفویه و قاجاریه، موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 30

فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_HGI-4-13_005

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

در بخش گنجینه نسخه های خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، بخشی از ممتازترین نسخ خطی به قرآن ها اختصاص دارد که جلد این مصحف شریف در تنوع و کیفیت های متفاوت و بیانگر تحولات بزرگ و منحصر به فردی در هنر کتاب آرایی ایران است. از جلدهایی که قابلیت بررسی و اهمیت ویژه ای دارد، جلد روغنی است که در نوع نقوش گل و بوته، بسیار ظریف و زیباست و در تولید آن سهم نقاش از صحاف، به مراتب بیشتر بوده و به نوعی، اثر هنری متمایز از کل اثر محسوب می شود. این گونه جلد در صحافی سنتی قرآن کریم از میانه قرن نهم و دهم ه.ق(۱۵ و ۱۶م.) که اوج ترقی صنعت تزئین نسخ خطی است و در اواخر دوره تیموریان، پا به عرصه وجود نهاد. پرسش این است: لایه های معنایی و کیفیت نمادها و نقوش گل و بوته به کار رفته در تزئینات جلدهای روغنی نسخ خطی تاریخ دار قرآن در دوره صفویه و قاجاریه موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی، حاوی چه مضامینی است؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر آرای نشانه شناسی پیرس است و جمع آوری اطلاعات به روش کتابخانه ای- اسنادی صورت گرفته است. جامعه بررسی، شامل چهار جلد روغنی متعلق به نسخ خطی قرآن است که دارای نقوش گل و بوته و تاریخ قطعی منتسب به ادوار صفویه و قاجاریه موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی است. نتایج نشان می دهد براساس نظریه نشانه شناسی پیرس آرایه های تصویری جلدهای منتخب از نظر نوع نشانه ها ساختاری ترکیبی دارند و در مجموعه آنها حضور هر سه نوع نشانه شمایلی، نمایه ای و نمادین قابل شناسایی است.

نویسندگان

فاطمه زحمتکش

دانشکده هنر دانشگاه نیشابور

زهره طاهر

دانشگاه الزهرا

فرزانه فرخ فر

دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران