سنت های دیداری دیوارنگاری سغدی در نسخه آرایی های جبال و جزیره در سنجش با آرای گیتی آذرپی
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 13
نسخه کامل این مقاله ارائه نشده است و در دسترس نمی باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_HGI-4-13_006
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
درپی شناسایی آبشخورهای هنر دوره های آغازین اسلامی (پیشامغول)، پژوهش ها در یک سده پیش، سویه های گوناگونی را کاویده اند، از میراث مسیحیان میان رودان و زردشتیان ساسانی تا سغدیان ایرانی مآب و فرهنگ آمیخته بودایی مانوی ترکستان. یکی از آخرین دیدگاه ها در این مسیر، از آن گیتی آذرپی است که برپایه چیرگی فرهنگ عربی در نسخه آرایی پیشامغول، دیوارنگاره های فرعی سغد با مضامین عامیانه و غیرحماسی را اثربخش ترین ژانر هنر خاوری بر هنر دوره اسلامی می داند. پژوهش حاضر، بربنیان جداسازی نسخه های یادشده در دو گروه آثار جبال جزیره (متاثر از فرهنگ خراسانی) و بغداد (متاثر از فرهنگ عربی)، به هدف سنجش دریافت آذرپی و شناسایی جایگاه اثربخش حماسه نگاری سغد (در جایگاه مهم ترین ژانر هنری تمدن فرارود)، سویه های این اثربخشی را به پرسش می گذارد. در این مسیر، ده نسخه جبال جزیره (بربنیان ویژگی های سبک و آرای هنرپژوهان پیشین) و ۲۶ دیوارنگاره فرارود به شیوه های توصیفی تحلیلی واکاوی شدند و اثربخشی سنت های حماسه نگاری در دو گروه سامان یافتند: نخست، بازنمایی های برآمده از زیست فرهنگی سغدی ترکی که مهاجران ترک از فرارود به جبال جزیره آوردند (مانند بازنمایی زنان جنگاور، نمایش نیروهای آسمانی)؛ دوم، روگرفت از نقش مایه ها و شیوه های هنر سغدی (مانند پس زمینه های رنگی، ریزنگاری رزم جامه ها و ترکیب بندی های متعادل). واکاوی ها نشان دادند، آنچه از سنت های فرهنگی هنری مهم ترین نمود هنر سغد، یعنی حماسه نگاری به ترکان فرارود رسید، در شاهراه تمدنی خراسان تا جزیره پیش رفت و نسخه پردازی ممتاز پیشامغول در این سرزمین ها را جدا از تکاپوهای هنری عباسیان(بغداد) و مملوکیان(شامات) رقم زد. دربرابر دریافت آذرپی باید گفت، به سبب چیرگی فرهنگ ایرانی در این حوزه تمدنی، سنت های دیداری حماسه نگاری در نسخه آرایی این نواحی، نمودی چشم گیر دارد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
مریم کشمیری
دانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران