آینده پژوهی دوگانه دینداری سنتی و نوگفتمان در جامعه ایران (مطالعه موردی در شهر تهران)

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 22

فایل این مقاله در 31 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_FSIR-7-3_002

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

دینداری در جامعه امروز ایران، متاثر از تحولات پرشتاب فرهنگی و اجتماعی دهه های اخیر، در حال گذار از الگوهای سنتی به سوی اشکال جدیدی از تجربه است. پژوهش حاضر با تمرکز بر دو گونه دینداری سنتی (متکی به نهادها، شریعت و مناسک جمعی) و دینداری نوگفتمان (متکی بر تجربه شخصی شده و انتخاب گزینشی)، به مطالعه این تحول در شهر تهران می پردازد. هدف این پژوهش، نه تنها سنجش کمی سهم هر یک از این دو گونه، بلکه تحلیل روندهای موجود و ترسیم چشم اندازهای آینده آن است. این تحقیق با رویکرد آینده پژوهانه و با بهره گیری از روش های ترکیبی مطالعه کتابخانه ای، تحلیل مبانی نظری و پیمایش میدانی انجام شده است. داده های کمی از طریق پرسشنامه ای محقق ساخته از ۴۰۵ نفر از ساکنان بالای ۱۸ سال شهر تهران گردآوری و با نرم افزار SPSS تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد گرایش به دینداری نوگفتمان تقریبا دو برابر گرایش به دینداری سنتی است. پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که جامعه ایران در آستانه یک بازآرایی عمیق در نقش و جایگاه اجتماعی دین قرار دارد. این تحول، صرفا یک تغییر آماری نیست، بلکه پیش درآمد شکل گیری سناریوهای مختلف برای آینده است. بر این اساس، سه سناریوی محتمل ترسیم شده است: تداوم روند فعلی و قطبی شدن، تشدید تنش ها، یا تطبیق نهادی و بازسازی گفتمان رسمی دین. پیشنهاد می شود حاکمیت با پذیرش واقعیت این تحولات، زمینه های گفت وگوی انتقادی، بازنگری در آموزش دینی و تنوع بخشی به الگوهای دینداری را فراهم آورد تا بتواند به جای مقابله، به مدیریت سازنده این گذار تاریخی کمک کند.

نویسندگان

جواد نصیری اوانکی

دانشجو دکتری علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

حجت الله درویش پور

استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

مجتبی مقصودی

استاد گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • آزاد ارمکی، تقی (۱۳۹۰). جامعه شناسی نسلی در ایران. تهران: ...
  • اینگلهارت، رونالد (۱۳۹۸). تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی. ترجمه ...
  • باقری، شهلا (۱۳۹۵). تحولات گفتمان دینی در ایران معاصر. تهران: ...
  • بلی، پیتر (۱۳۹۸). آینده پژوهی در عمل. ترجمه محسن محمودی. ...
  • پراودفوت، وین (۱۳۸۳) تجربه دینی، عباس یزدانی، چاپ دوم، انتشارات ...
  • جلالی مقدم، مسعود (۱۳۷۹) درآمدی به جامعه شناسی دین، نشر ...
  • دفتر طرح های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۴۰۲). ...
  • ذکایی، محمدسعید و سلیمانی، سیما (۱۳۹۹). فردی شدن دینداری در ...
  • رفیع پور، فرامرز (۱۳۹۷). توسعه و تضاد. تهران: شرکت سهامی ...
  • زارعی، بهرام؛ فلاحی، محمد و حکیمی، رضا (۱۴۰۰). سناریونویسی برای ...
  • سراج زاده، سید حسین (۱۳۸۴). چالش های دین و مدرنیته: ...
  • سروش، عبدالکریم (۱۳۵۹) علم و ایمان، نشر مطهری ...
  • سروش، عبدالکریم (۱۳۷۸) «بسط بسط تجربه نبوی»، مجله کیان ، ...
  • طباطبایی، سید محمد حسین (۱۳۵۴) بررسی های اسلامی، به کوشش ...
  • طباطبایی، سید محمد حسین (۱۳۶۲) خلاصه تعالیم اسلام، انتشارات کعبه ...
  • طباطبایی، سید محمد حسین (۱۳۶۳) تفسیر المیزان،۲۰ جلدی، بنیاد علمی ...
  • عباسی، بابک (۱۳۷۶) «اقبال و مفهوم تجربه دینی»، مجله کیان، ...
  • فراستخواه، مقصود (۱۳۹۸). ما ایرانیان: زمینه کاوی تاریخی و اجتماعی ...
  • کاظمی پور، عبدالمحمد (۱۳۸۷). باورهای غلط: تجربه دینداری در ایران ...
  • گیدنز، آنتونی (۱۳۸۷). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی ...
  • لاکمن، توماس (۱۳۸۸). دین نامرئی: مساله دین در جامعه مدرن. ...
  • مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) و طالبان، محمدرضا (۱۳۸۸). پیمایش ...
  • مصباح یزدی، محمدتقی (۷۷- ۱۳۷۶) «معرفت دینی»، کتاب نقد، شماره ...
  • مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۱) آموزش عقاید، چاپ هفتم، سازمان تبلیغات ...
  • مطهری، مرتضی (۱۳۵۹) آشنایی با علوم اسلامی: کلام و عرفان؛ ...
  • مطهری، مرتضی (۱۳۷۵) فطرت؛ انتشارات صدرا ...
  • میرسندرسی، محمد (۱۳۸۴) پایاننامه میزان و انواع دینداری دانشجویان، راهنما: ...
  • منتظری، حسینعلی (۱۳۸۵) اسلام دین فطرت، چاپ دوم، نشر سایه ...
  • نراقی، احمد (۱۳۷۸) رساله دین شناخت، طرح نو ...
  • Berger, Peter L. (۱۹۶۷). The Sacred Canopy: Elements of a ...
  • Bourdieu, Pierre (۱۹۷۹). Distinction: A Social Critique of the Judgement ...
  • Cornwall, Marie, Stan Albrecht, Perry Cunningham, and Brian Pitcher (۱۹۸۶) ...
  • Luckmann, Thomas (۱۹۶۷). The Invisible Religion: The Problem of Religion ...
  • Stark, Rodney & Roger Finke (۲۰۰۰) Acts of Faith, University ...
  • نمایش کامل مراجع