از تکلیف فردی تا مسئولیت حاکمیتی؛ بازخوانی فقهی- حقوقی امر به معروف و نهی از منکر در نظام حقوق عمومی اسلامی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 21

فایل این مقاله در 13 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JLPA-5-19_003

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

چکیده امر به معروف و نهی از منکر، به عنوان یکی از بنیادی ترین فرائض اسلامی، در فقه امامیه عمدتا با رویکردی تکلیف محور و ناظر به مسئولیت فردی و اجتماعی مورد تحلیل قرار گرفته است. با این حال، در بستر شکل گیری دولت اسلامی و توسعه نظام های حقوق عمومی مدون، نحوه انتقال یا عدم انتقال این فریضه از سطح الزام شرعی فردی به قلمرو مسئولیت حاکمیتی، همچنان با ابهام نظری و خلا پژوهشی مواجه است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی انتقادی و با اتکا به منابع معتبر فقه امامیه و مبانی حقوق عمومی اسلامی، به بازخوانی جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در نسبت میان «تکلیف فقهی» و «الزام حقوقی» می پردازد. مسئله اصلی تحقیق، تبیین حدود مشروعیت مداخله حاکمیت در اجرای این فریضه و امکان نهادینه سازی آن در چارچوب قواعد حقوق عمومی، با حفظ کرامت انسانی و آزادی های مشروع افراد است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند ماهیت اولیه امر به معروف و نهی از منکر بر مسئولیت فردی استوار است، اما در نظام حقوق عمومی اسلامی، این فریضه قابلیت تبدیل به مسئولیتی حاکمیتی محدود، قانون مند و ضابطه محور را دارد؛ مشروط بر آنکه میان ساحت های اخلاقی، فقهی و حقوقی آن تفکیک مفهومی دقیق صورت گیرد و اعمال ضمانت اجراها تابع اصول ضرورت، تناسب و عقلانیت حقوقی باشد. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که بازتعریف امر به معروف و نهی از منکر به مثابه نهادی حقوقی در نظام اسلامی، نه به معنای نفی نقش فردی آن، بلکه ناظر به تنظیم رابطه ای متوازن میان مسئولیت شهروندان و وظایف حاکمیت است؛ امری که می تواند مبنای نظری منسجمی برای سیاست گذاری حقوقی در جوامع اسلامی معاصر فراهم آورد.

نویسندگان

نصرالله زرین کلاه

دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رامهرمز، رامهرمز، ایران

سیده زینب رضائی مفرد

کارشناسی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • امام خمینی، سید روح الله. (۱۴۰۱ ق). تحریر الوسیله. قم: ...
  • اربلی، شیخ علی بن احمد. (۱۴۲۲ ق). الانساب و الاخبار. ...
  • اسماعیلی، مهدی. (۱۳۸۵). فقه حکومت اسلامی و اصول حقوق عمومی. ...
  • آلوسی، محمود. (بی تا). روح المعانی فی تفسیر القرآن الکریم. ...
  • باقری، حسن. (۱۳۹۷). کرامت انسانی در فقه و حقوق اسلامی. ...
  • بهجت، رضا. (۱۳۸۳). امر به معروف و نهی از منکر ...
  • تنکابنی، علی. (۱۳۹۲). فقه عمومی اسلام. تهران: دانشگاه امام صادق.. ...
  • جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۸). نهادهای اجتماعی در فقه شیعه. قم: ...
  • حسینی، سعید. (۱۳۹۷). حقوق عمومی اسلامی و تحدید آزادی ها. ...
  • حکیمی، محمدتقی. (۱۳۸۰). اصول فقه و استنباط. تهران: سمت.. ...
  • داماد، محمد. (۱۳۸۸). فقه و قانون در نظام اسلامی. تهران: ...
  • رفیعی، محمد. (۱۳۹۴). نسبت فقه و حقوق در نهادینه سازی ...
  • زرگر، علی رضا. (۱۳۹۹). ضابطه مندی مداخلات حاکمیت در حقوق ...
  • سراج، سعید. (۱۳۹۶). امر به معروف در قانون اساسی جمهوری ...
  • سعیدی، محمد. (۱۳۹۳). حسبه و حکومت اسلامی در فقه امامیه. ...
  • شریعتی، علی. (۱۳۹۵). آزادی های مشروع و نظم عمومی در ...
  • طلایی، محمدحسین. (۱۳۹۱). اقسام واجبات و تحلیل فقهی. پژوهش های ...
  • عارف، عبدالحسین. (۱۴۰۰). نسبت فقه تکلیف محور و حقوق الزام ...
  • عبدالرزاق، محمود. (بی تا). شرح الشافی علی الکافی. بیروت: دار ...
  • فقیهی، محمدتقی. (۱۳۹۸). کرامت انسانی در فقه و حقوق عمومی. ...
  • قاضی طباطبایی، محمد. (۱۳۷۵). الاجتهاد و المبادئ. قم: انتشارات اسلامی.. ...
  • کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۲). آزادی و نظم عمومی در حقوق اسلامی. ...
  • کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۱ه ق). الکافی. قم: موسسه الوفاء.. ...
  • محقق حلی، شیخ عبدالله. (۱۴۰۷ ق). شرایع الاسلام. قم: دفتر ...
  • مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۹۰). تفسیر نمونه، جلد ۱۲. قم: موسسه ...
  • محرابیان، محسن. (۱۳۸۷). فقه امور حسبیه. تهران: دانشگاه تهران.. ...
  • منصوری، علی اصغر. (۱۳۹۵). رابطه فقه و حقوق در جامعه ...
  • مسلم زاده، رضا. (۱۳۹۸). حقوق عمومی و تحدید آزادی ها. ...
  • نجفی، محمدحسن. (۱۳۶۷). جواهر الکلام. قم: دار العلم للملایین.. ...
  • نوربخش، زهرا. (۱۳۹۹). امر به معروف و نهی از منکر ...
  • هاشمی، ناصر. (۱۳۹۶). حقوق عمومی اسلامی. تهران: نشر دیوان سالار.. ...
  • همدانی، حسین. (۱۳۷۸). المعالم فی الاصول. قم: مرکز نشر اسلامی.. ...
  • یاسینی، محمود. (۱۳۹۴). تحلیل فقهی حقوقی نهادهای اجتماعی. حقوق اجتماعی، ...
  • یزدی، احمد. (۱۳۹۷). اصول حاکمیت قانون در حقوق اسلامی. مجله ...
  • یوسفی، سمیه. (۱۳۹۵). نسبت فقه و سیاست عمومی. دانشنامه فقه ...
  • یزدی، علی. (۱۳۹۸). فقه و عدالت اجتماعی. مجله فقه و ...
  • یونس، ابوالقاسم. (بی تا). الفقه الاسلامی و ادله الاماره. بیروت: ...
  • یزدی، مرتضی. (۱۳۹۶). حقوق و عدالت در اسلام. تهران: پژوهشگاه ...
  • یحیی، عبدالله. (۱۴۱۵ ق). الادله فی الفقه الشیعی. تهران: دار ...
  • یعقوبی، حسین. (۱۳۹۳). فقه و قواعد عمومی. فصلنامه فقه و ...
  • نمایش کامل مراجع