تحول فرهنگ پژوهش در آموزش عالی ایران در عصر هوش مصنوعی مولد: فرصت ها، چالش های اخلاقی و الزامات سیاست گذاری

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 24

فایل این مقاله در 26 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_BSM-17-47_003

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

هدف این پژوهش، تبیین چگونگی تحول فرهنگ پژوهش در آموزش عالی ایران تحت تاثیر هوش مصنوعی مولد و ارائه چارچوبی برای سیاست گذاری مسئولانه است. پژوهش با روش مرور تلفیقی ساخت یافته و تحلیل مضمون انجام شد. جست وجوی منابع فارسی در پایگاه های اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پرتال جامع علوم انسانی، نورمگز، مگیران و وبگاه نشریات علمی و جست وجوی منابع انگلیسی در پایگاه ها و موتورهای علمی در فاصله زمانی ۱۳۹۰ تا ۶ مرداد ۱۴۰۵ صورت گرفت. پیکره تحلیلی شامل ۳۱ مقاله ایرانی، ۹ مقاله بین المللی و ۴ سند سیاستی معتبر بود. منابع بر پایه ارتباط موضوعی، اعتبار محل انتشار، شفافیت روش و قابلیت استخراج دلالت های فرهنگی و سیاستی انتخاب شدند و سپس با کدگذاری رفت وبرگشتی در چهار سطح فردی، فرایندی، نهادی و ملی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد هوش مصنوعی مولد، در صورت استفاده سنجیده، می تواند دسترسی به دانش، ایده پردازی، بازخوردگیری، نگارش، تحلیل و همکاری علمی را تسهیل کند؛ اما هم زمان خطر برون سپاری داوری علمی، استنادهای ساختگی، ابهام در اصالت و نویسندگی، افشای داده های حساس، بازتولید سوگیری و تشدید نابرابری دیجیتال را افزایش می دهد. نتیجه محوری آن است که مسئله اصلی دانشگاه، صرفا تشخیص متن تولیدشده با ماشین نیست، بلکه بازطراحی هنجارهای اعتماد، پاسخ گویی و یادگیری پژوهشگرانه است. بر این اساس، چارچوب «حکمرانی چندلایه استفاده مسئولانه» پیشنهاد شد که بر شفافیت متناسب با ریسک، مسئولیت غیرقابل واگذاری انسان، سواد هوش مصنوعی، حفاظت از داده، ارزیابی فرایندمحور و دسترسی عادلانه استوار است. سیاست منع کلی ابزارها با توجه به دسترس پذیری و تحول سریع آن ها پایدار نیست؛ در مقابل، پذیرش بی قاعده نیز سرمایه اعتماد علمی را تهدید می کند. سیاست مطلوب، گذار مرحله ای از استفاده پنهان و کنترل واکنشی به هم آفرینی شفاف، قابل ردیابی و پاسخ گو است.

نویسندگان

مهزاد اسمعیلی فلک

گروه مهندسی عمران، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران