ارائه مدل تلفیقی نظریه بازی ها و علوم شناختی در تحلیل سیاست موازنه و هجینگ: مطالعه موردی رفتار راهبردی ایران در نظام چندقطبی

روابط بین الملل در عصر گذار به نظم چندقطبی با افزایش عدم قطعیت، رقابت قدرت های بزرگ و پیچیدگی فرآیندهای تصمیم گیری راهبردی مواجه است؛ ازاین رو، تبیین رفتار دولت ها صرفا بر مبنای فرض عقلانیت کامل دیگر کفایت نمی کند. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی تلفیقی از نظریه بازی ها، علوم شناختی و سیاست موازنه، در پی پاسخ به این سوال اصلی است که ترکیب نظریه بازی ها و مولفه های شناختی چگونه می تواند رفتار راهبردی جمهوری اسلامی ایران در سیاست موازنه و هجینگ را در محیط بین المللی چندقطبی تبیین و تحلیل کند؟ روش پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، تحلیل نظری، مدلسازی ریاضی، طراحی بازی استراتژیک سه جانبه و شبیه سازی سناریوهای راهبردی انجام شده است. در این چارچوب، مدلی سه لایه شامل لایه راهبردی (نظریه بازی ها و تعادل نش)، لایه شناختی (نظریه چشم انداز، عقلانیت محدود و سوگیری های شناختی) و لایه ژئوپلیتیکی (سیاست موازنه، هجینگ و عدم قطعیت ساختاری) طراحی شده و روابط میان این ابعاد در قالب توابع مطلوبیت توسعه یافته و شاخص های کمی تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ادراک تهدید امنیتی، شدت سوگیری های شناختی و میزان عدم قطعیت ساختاری نقش تعیین کننده ای در انتخاب راهبردهای موازنه، هجینگ یا تشدید تقابل دارند و در بسیاری از شرایط، این متغیرها اثرگذاری بیشتری نسبت به متغیرهای صرفا اقتصادی بر رفتار راهبردی دولت ها دارند. همچنین، نتایج شبیه سازی بیانگر آن است که موفقیت سیاست هجینگ به وجود گزینه های حفاظتی، کاهش عدم قطعیت ساختاری و مدیریت صحیح ادراک تهدید وابسته است. نوآوری پژوهش در ارائه یک چارچوب تحلیلی-تلفیقی میان نظریه بازی ها، علوم شناختی و سیاست موازنه، توسعه تابع مطلوبیت شناختی و ارائه مدلی کمی برای تحلیل رفتار راهبردی دولت ها در محیط چندقطبی است که می تواند در تحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و سایر قدرت های منطقه ای نیز مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

نظریه بازی ها ، علوم شناختی ، روابط بین الملل ، سیاست موازنه ، هجینگ ، نظریه چشم انداز