تاثیر بسترهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه دیلمان بر توفیق نهضت علویان

هدف: این پژوهش با هدف تبیین نقش اوضاع اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منطقه دیلمان در شکل گیری و توفیق نهضت علویان انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که ویژگی های ساختاری جامعه دیلمان و شرایط حاکم بر آن در آستانه تاسیس حکومت علویان، چگونه زمینه های پذیرش و استقرار این حکومت را فراهم ساخته است. از این رو، پژوهش حاضر می کوشد با بررسی پیوند میان وضعیت معیشتی، روابط طبقاتی، بافت فرهنگی و نارضایتی های اجتماعی، علل موفقیت علویان در این منطقه را روشن سازد.روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای انجام شده است. در این راستا، داده های تاریخی مرتبط با اوضاع اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دیلمان گردآوری و تحلیل شده تا نقش این عوامل در ظهور و استقرار حکومت علویان تبیین شود.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که منطقه دیلمان از نظر اقتصادی، به سبب شرایط اقلیمی مناسب، بارندگی فراوان و خاک حاصلخیز، از ظرفیت قابل توجهی در کشاورزی، آبادانی و گسترش سکونتگاه های روستایی برخوردار بوده است. از نظر اجتماعی، جامعه دیلمان دارای ساختاری طبقاتی شامل نجبا و اشراف، دهقانان و رعایا بود که در آن، طبقات ممتاز از امتیازات بیشتری برخوردار بودند. در کنار این وضعیت، تحمیل مالیات های سنگین بر کشاورزان و رعایا و بی توجهی به طبقات فرودست، موجب تعمیق شکاف های اجتماعی و افزایش نارضایتی عمومی شده بود.نتیجه گیری: بر پایه یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که موفقیت نهضت علویان در دیلمان تنها محصول یک دعوت سیاسی یا مذهبی نبود، بلکه ریشه در بسترهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این منطقه داشت. نابرابری های طبقاتی، فشارهای مالیاتی، محرومیت طبقات فرودست و ضعف مشروعیت حاکمان محلی، زمینه گسترش نارضایتی و آمادگی جامعه برای پذیرش یک نیروی سیاسی جدید را فراهم کرده بود. در چنین فضایی، علویان توانستند با بهره گیری از این نارضایتی ها و اتکا به ظرفیت های موجود در منطقه، حمایت بخشی از جامعه را به دست آورند و زمینه تاسیس حکومت علویان طبرستان را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

علویان ، اوضاع اجتماعی ، اوضاع فرهنگی ، اوضاع اقتصادی ، منطقه دیلمان