تاثیر فرهنگ ایرانی- اسلامی در شعر شفیعی کدکنی

هدف: هدف از این پژوهش، تحلیل و تبیین جایگاه و کارکرد مولفه های فرهنگ ایرانی-اسلامی در منظومه فکری و ادبی محمدرضا شفیعی کدکنی (م. سرشک) است. این پژوهش می کوشد تا نشان دهد چگونه شاعر با بهره گیری از نمادها، اساطیر و مفاهیم برخاسته از تاریخ کهن ایران و اندیشه های والای اسلامی، به بازآفرینی دغدغه های اجتماعی و سیاسی خود پرداخته و این عناصر را به ابزاری برای نقد شرایط زمانه، تبیین هویت ملی و حفظ اصالت های فرهنگی در برابر آسیب های مدرنیته و استبداد تبدیل کرده است.روش پژوهش: این پژوهش از نوع بررسی های ادبی و با رویکرد تحلیلی-توصیفی تدوین شده است. جامعه آماری پژوهش شامل مجموعه سروده های محمدرضا شفیعی کدکنی در بازه زمانی سال های ۱۳۴۴ تا ۱۳۷۷ شمسی است. شیوه گردآوری اطلاعات در این تحقیق، مبتنی بر مطالعه دقیق و انتقادی آثار شعری شاعر، بررسی منابع علمی و اسنادی مرتبط، و استخراج یادداشت های تحلیلی از متون مورد مطالعه بوده است.یافته ها: نتایج نشان می دهد که عناصر فرهنگ ایرانی و اسلامی حضوری گسترده و معنادار در شعر شفیعی کدکنی دارند. اساطیر و چهره های کهن ایرانی مانند سیاووش، بیژن، کاوه، تهمتن، کاووس، افراسیاب، زرتشت، مانی و سیمرغ در شعر او بازتاب یافته اند. شاعر از این شخصیت ها و روایت ها برای خلق نمادهایی بهره می گیرد که بیانگر اوضاع اجتماعی و سیاسی عصر او، به ویژه ظلم و بیداد حکومت پهلوی، هستند. همچنین در شعر او، ایران نه فقط به عنوان سرزمینی جغرافیایی، بلکه به مثابه هویتی ملی و فرهنگی، جایگاهی محوری دارد.نتیجه گیری: شفیعی کدکنی با تکیه بر میراث غنی ایرانی و اسلامی، شعر خود را به عرصه ای برای بازنمایی و صیانت از هویت ملی و فرهنگی تبدیل کرده است. از نگاه او، مهم ترین تهدید معاصر نه فقط تجاوز به مرزهای جغرافیایی، بلکه آسیب به هویت ملی-فرهنگی ایران است؛ از همین رو، ایران باستان و ایران پس از اسلام، با همه ابعاد تاریخی، فرهنگی، هنری و فکری خود، در شعر او حضوری پررنگ و ماندگار دارد. در نهایت، این رویکرد شاعرانه نشان می دهد که بازگشت به ریشه های اصیل فرهنگی، راهکاری بنیادین برای گذار از بحران های هویت و مواجهه آگاهانه با چالش های فکری دنیای مدرن است.

کلیدواژه ها:

شعر محمدرضا شفیعی کدکنی ، فرهنگ ایرانی- اسلامی ، اساطیر کهن ایرانی ، هویت ملی- فرهنگی