پارادایم بازاندیشی ساختار امنیتی خاورمیانه؛ احصاء الگوهای جدید تاثیرگذار تا سال ۲۰۲۳

هدف: منطقه راهبردی و استراتژیک خاورمیانه یکی از کانون های بحران زا و ناامن جهان شناخته می شود. تنوع قومی و قبیله ای، پتانسیل ظهور گروه های تروریستی در آن، نگاه ویژه قدرت های بین المللی، روابط مبتنی بر رقابت-تخاصم و در نهایت منابع سرشار انرژی از جمله عوامل موثر در اهمیت، جایگاه و بحران زا بودن این منطقه است. این عوامل، طی دهه های بسیاری باعث غلبه انگاره های سنتی امنیت در منطقه و تقابل بازیگران آن نسبت به یکدیگر شده است. اما در سال های گذشته متاثر از ظهور مولفه هایی نو، این ساختار سنتی با تغییر محسوسی مواجه شده است. با هدف احصاء این الگوهای جدید، سوال این پژوهش آن است که: کدام الگوهای نوظهور تسهیل بازاندیشی در ساختار امنیتی منطقه خاورمیانه را ممکن ساخته است؟ ضرورت این پژوهش از آن جهت است که شناخت این الگوهای نوظهور می تواند به طراحی راهبردهای امنیتی کارآمدتر و واقع گرایانه تر برای بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای کمک کند. روش پژوهش: روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی بر پایه داده های کتابخانه ای و اسنادی است. این روش امکان بررسی نظام مند تحولات ساختاری منطقه و تحلیل کیفی مولفه های نوظهور امنیتی را فراهم می سازد. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از آن است که در پیوست با تحولات سطح کلان نظام بین الملل، تغییر پارادایمی به سمت شرق، سیاسی شدن عرصه های تقابل، مفهوم سازی جدید از همکاری و تغییر مبانی امنیت ساز مولفه های جدید بروزیافته در خاورمیانه هستند که بازنگری ساختار امنیتی این منطقه را اجتناب ناپذیر کرده است. این یافته ها نشان می دهد که ساختار سنتی امنیت منطقه ای دیگر توانایی تبیین کامل پویایی های جدید را ندارد. نتیجه گیری: بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که ساختار امنیتی سنتی خاورمیانه در پرتو ظهور الگوهای نوظهور، دستخوش تحولی بنیادین شده و بازاندیشی در این ساختار، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای تلقی می گردد. این بازاندیشی می تواند زمینه ساز شکل گیری نظم امنیتی جدیدی مبتنی بر همکاری و منافع مشترک در منطقه باشد.

کلیدواژه ها:

خاورمیانه ، امنیت ، نظم منطقه ای ، شیفت پارادایمی ، مکتب کپنهاگ