اخلاق شرعی در سیاست نامه؛ پرسش از تداوم اندیشه نظام الملک

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 23

فایل این مقاله در 22 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_RIGH-9-2_001

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

سیاست نامه خواجه نظام الملک متنی است شامل اندرز و الزام در باب ضوابط، آداب و اصول حکمرانی ، اما مقاله حاضر با التزام به روش توصیفی۔ تحلیلی، در پرسش محوری خود به مبنای منتخب اخلاق در دوگانه اخلاق شرعی و عرفی طبق نگاه نظام الملک توجه دارد. در واقع، پرسش این است که مطابق با متن سیاست نامه، اخلاقی که حاکم، رعیت، و در میانه این دو، کارگزار باید بدان مقید باشند، مبنا (هستی شناسی) و معیار (معرفت شناسی) خود را از دین و شریعت می ستاند یا از عرف و عقل؟ با این توضیح که در مقاله حاضر، دو تعبیر اخلاق دینی و اخلاق شرعی معادل یکدیگر بوده و معرف اخلاقی هستند که نه تنها با اصول اجمالی دین در تعامل می نشیند و از این حیث دینی است، بلکه با اجزاء تفصیلی دین - یعنی شریعت - نیز تناظر، تجانس یا تطابق دارد و از این حیث شرعی است ، اما  اخلاق عرفی ناظر به هنجارهایی است که از عقل عملی مستقل برمی آید. با ملاحظه فوق و در مقام پاسخ به پرسش اصلی مقاله، ضمن تحلیل فقرات اخلاقی۔ هنجاری سیاست نامه و اخذ قرائن بینامتنی از الهیات اشعری (به عنوان موضع رسمی خواجه نظام) این نتیجه منتج شده است: نظام الملک به دینداری شریعت مدار به مثابه رکن یا لازمه ماهیت اخلاق می نگرد.

نویسندگان

Alireza Aram

دانش آموخته دکتری گروه فلسفه اخلاق دانشگاه قم، قم، ایران.