واکاوی میان رشته ای ساز و کارهای نکوهش و پیامدهای بازگشتی آن در فلسفه اخلاق، روان شناسی و متون روایی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 20

فایل این مقاله در 22 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_RIGH-9-2_003

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

در ادبیات دینی و اخلاقی، سرزنش تحقیرآمیز دیگران گاه با مفهوم «ابتلا» همراه دانسته شده است؛ بدین معنا که فرد سرزنشگر ممکن است خود در معرض همان خطا یا لغزشی قرار گیرد که دیگری را به سبب آن نکوهش کرده است. مسئله پژوهش حاضر آن است که آیا می توان این مضمون روایی را، در کنار فهم دینی و اخلاقی آن، از منظر ساز و کارهای فلسفی، اخلاقی و روان شناختی نیز بازخوانی کرد؟ این مقاله با روش تحلیلی ۔ تطبیقی و رویکردی میان رشته ای می کوشد نسبت میان سرزنش تحقیرآمیز، غفلت از خویشتن، خودفریبی اخلاقی، کاهش خودنظارتی و آسیب پذیری اخلاقی را بررسی کند. در این مسیر، نخست میان داوری اخلاقی، تذکر اصلاحی، سرزنش اجتماعی، شماتت و تعییر تحقیرآمیز تفکیک می شود تا روشن  شود که موضوع اصلی مقاله گونه ای از سرزنش است که با تحقیر، خودبرتربینی و غفلت از نفس همراه است. سپس نشان داده می شود که چنین سرزنشی می تواند از طریق تضعیف خودآگاهی، ایجاد احساس مصونیت اخلاقی، فعال سازی سازوکارهای دفاعی و کاهش مراقبت از نفس، فرد را نسبت به همان خطا آسیب پذیرتر سازد. یافته پژوهش آن است که مفهوم ابتلا را می توان افزون بر خوانش دینی، در سطحی اخلاقی، فلسفی و روان شناختی نیز فهم کرد؛ بی آنکه این بازخوانی مستلزم نفی یا ابطال تفسیر الهیاتی و دینی از روایات باشد.

نویسندگان

mohammad shirvani

استادیار گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه شهید بهشتی تهران ایران.