اعتبارسنجی روایات مضمر با تکیه بر قرائن متنی

روایات مضمر از جمله گزارش هایی اند که در آن ها راوی، به جای تصریح نام معصوم، از ضمیر غائب استفاده کرده است. این مسئله احراز اتصال سند و در نتیجه اعتبار حدیث را با چالش مواجه می سازد. فقیهان و محدثان امامیه برای حل این مشکل رویکردهای متفاوتی همچون پذیرش مطلق، رد مطلق و تفصیل میان مضمرات را برگزیده اند. با این حال، بخش قابل توجهی از پژوهش های موجود بیشتر بر مباحث رجالی و سندی تمرکز داشته و ظرفیت قرائن درون متنی در کشف مرجع اضمار کمتر به صورت روشمند بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش شواهد متنی در احراز صدور روایات مضمر از معصومان، به بررسی مضمرات فقهی کتاب وسائل الشیعه پرداخته است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه گردآوری کتابخانه ای داده ها انجام شده و با رویکردی استقرائی، نمونه های دارای قرائن متنی استخراج و تحلیل گردیده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که بخش قابل توجهی از مضمرات، واجد شواهدی هستند که احتمال انتساب روایت به غیر معصوم را به طور چشمگیری کاهش می دهند. این شواهد را می توان در سه محور اصلی دسته بندی کرد: کاربرد تعابیر اختصاصی در خطاب، طرح پرسش هایی که عرفا از غیر معصوم پرسیده نمی شده، و پاسخ هایی مشتمل بر مضامین ویژه همچون تبیین احکام پیچیده، اخبار غیبی، یا استناد به سنت معصومان پیشین. بر اساس نتایج تحقیق، قرائن متنی هرچند به تنهایی همواره برای اثبات انتساب روایت کافی نیستند، در کنار سایر شواهد سندی و تاریخی می توانند در حصول وثوق عرفی به صدور روایت از معصوم نقش موثری ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

روایات مضمر ، اضمار ، قرائن متنی ، اعتبار حدیث ، وسائل الشیعه