بررسی نقش مورخان در مواجهه با احادیث جعلی در سده های نخستین اسلام

وثاقت و اعتبار مورخان همواره به عنوان عاملی تعیین کننده در صحت و سقم گزارش های تاریخی عمل کرده است. محور این پژوهش، بررسی چگونگی مواجهه مورخان با روایات جعلی و تحلیل روش شناسی ایشان در اعتبارسنجی منابع است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به واکاوی رویکردهای مختلف مورخان در مواجهه با احادیث مجعول می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که جریان اعتبارسنجی در تاریخ نگاری اسلامی، متاثر از سه عامل اصلی بوده است: نخست، گرایش های مذهبی که منجر به گزینش گری در نقل روایات شده، چنان که نمونه هایی مانند عوانه بن حکم کلبی در جهت تایید امویان و ابن شهاب زهری در انطباق با دیدگاه خلافت، به جعل یا حذف اخبار دست زده اند. دوم، نفوذ گسترده اسرائیلیات که منابع تاریخی را با روایات جعلی آمیخته است. سوم، تحریف وقایع تاریخی از طریق شیوه هایی مانند حذف بخش های اصلی روایات و جایگزینی آن با عبارات مبهم «کذا و کذا» مشهود است. مطالعه موردی مورخانی چون طبری، ابومخنف و سیف بن عمر نشان می دهد که حتی معتبرترین مورخان نیز از جهت گیری های فرقه ای مصون نبوده اند. در نتیجه می توان گفت که تاریخ نگاری اسلامی در سده های نخستین، بیش از آنکه تابع معیارهای نقد علمی محض باشد، تحت تاثیر حب و بغض های مذهبی و ملاحظات سیاسی شکل گرفته است.

کلیدواژه ها:

جعل حدیث ، مورخان ، تحریف تاریخ ، سده های نخستین