تحلیل روایت «المومن علی ای حال مات.... فهو شهید» و تبیین توسعه معنایی شهادت در پرتو آیه ۱۹ سوره حدید

مفهوم «شهادت» در نگاه نخست با کشته شدن در راه خدا پیوند خورده است، اما در روایتی منسوب به امیرالمومنین(ع) در من لا یحضره الفقیه، واژه «شهید» بر هر مومنی، حتی آن که بر بستر خود بمیرد، اطلاق شده است. این پژوهش با هدف بررسی سندی و دلالی روایت «المومن علی ای حال مات فهو شهید» و تبیین توسعه معنایی شهادت در پرتو آیه ۱۹ سوره حدید با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. روایت از منابع کهن استخراج و با کتب رجال سند آن بررسی گردید، سپس با بهره گیری از تفاسیر و روایات، تحلیل دلالی صورت پذیرفت. یافته ها نشان می دهد طریق صدوق به دلیل وجود دو راوی مهمل و یک راوی مختلف فیه سندی ضعیف است، اما نقل این مضمون در منابع متعدد با تعابیر گوناگون، حاکی از استفاضه معنوی و جبران ضعف سندی است. در تحلیل دلالی، آیه ۱۹ حدید در شش دسته تفسیری بررسی شد که روایت صدوق با چهار دسته (الحاق، شهادت بر اعمال، عینیت، بمنزله) هماهنگی کامل دارد و تعارض با دو دسته دیگر با نظریه «الحاق» قابل رفع است. روایات مقید، شهادت عام را به مومن عارف به امام، منتظر فرج، دارای نیت جهادی و محب اهل بیت اختصاص می دهند و روایت نهج البلاغه همراه با حدیث «اعداد السهم»، مبنای شهادت را نیت صادقانه جهادی معرفی می کند. روایت صدوق با توسعه معنایی شهادت در چارچوب نظریه «الحاق» و با قیود یادشده قابل پذیرش است و مرگ بر بستر با تحقق این شرایط، خود از مصادیق شهادت عام محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

شهادت ، آیه ۱۹ حدید ، توسعه معنایی ، الحاق ، نیت جهادی