تحلیلی نو از راهبرد فریبکارانه ابلیس: پنهان سازی تمنای جایگاه عالین در پوشش قیاس با آدم(ع)

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 21

فایل این مقاله در 22 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_KGY-16-2_009

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

هدف: واقعه امتناع ابلیس از سجده بر حضرت آدم(ع)، به منزله یک رخداد محوری و پرتکرار در متن آیات قرآن کریم، همواره کانون توجه مفسران بوده است. غالب تفاسیر، در تبیین علت این نافرمانی، بر کلام خود ابلیس تمرکز کرده و ریشه اصلی را در قیاس نار و طین و متعاقبا، در نوعی خطای شناختی تحلیل نموده اند. این پژوهش با اتخاذ رویکردی انتقادی و با تردید در صداقت ابلیس، در پی کشف و بازیابی علت واقعی این امتناع از منظر تحلیل قرآنی است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و در چهارچوب تفسیر قرآن به قرآن و با بهره گیری از منابع روایی انجام شده است. تمرکز اصلی بر آیات سوره های مبارکه اعراف و ص قرار دارد؛ آیاتی که متضمن ارزیابی و داوری الهی درباره این واقعه اند. یافته ها: یافته های این تحقیق نشان می دهد، ابلیس در اظهارات خود صادق نبوده و با اتخاذ راهبردی فریبکارانه، علت حقیقی نافرمانی خویش را پنهان ساخته و آن را به دروغ به قیاس خود با آدم(ع) نسبت داده است. بر اساس تحلیل قرآنی، خداوند رفتار ابلیس را در دو سطح مورد داوری قرار داده است: یکی بعد روان شناختی که در قالب استکبار درونی و از پرسش توبیخی الهی در سوره ص استنباط می شود و دیگری، بعد هستی شناختی که در قالب طمع ورزی نسبت به جایگاه اهل بیت(ع) و تجاوز از حد وجودی خویش در نظام تکوینی جلوه گر است. نتیجه گیری: بر اساس نتیجه این پژوهش، ابلیس خود را نه با حضرت آدم(ع)، بلکه با «عالین» قیاس کرده و از سر طمع و استکبار در برابر فرمان الهی ایستادگی نموده است. در نتیجه، علت واقعی امتناع او از سجده، نه خطای شناختی، بلکه انحرافی وجودی و ولایی بوده است.

کلیدواژه ها:

نویسندگان

محمد هادی منصوری

استادیار گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران.

محسن فاضل بخشایش

دانشجوی دکتری مدرسی معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم. ...
  • عبده، محمد، بی تا، نهج البلاغه. دار کرم ...
  • آلوسی، محمود بن عبدالله. (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن ...
  • ابن بابویه، محمد بن علی. (۱۳۸۵). علل الشرایع. کتاب فروشی ...
  • ابن بابویه، محمدبن علی. (بی تا). فضائل الشیعه. اعلمی ...
  • ابن بابویه، محمدبن علی. (۱۳۹۵). کمال الدین و تمام النعمه. ...
  • ابن عاشور، محمد بن طاهر. (۱۴۲۰). التحریر و التنویر من ...
  • ابن عطیه، عبدالحق بن غالب. (۱۴۲۲). المحرر الوجیز فی تفسیر ...
  • بازیار، سیده مریم؛ دهقان، سید روح اله؛ کریمی نیا، محمدمهدی ...
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر. (۱۴۱۸). انوار التنزیل و اسرار التاویل. ...
  • جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۲). تفسیر تسنیم. اسراء ...
  • حشمتیان، فرشته، حسینی میرصفی، معصومه السادات و صافحیان، محمد. (۱۴۰۳). ...
  • خامنه ای، سیدعلی (رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران). (۱۳۹۲). رساله ...
  • خویی، سیدابوالقاسم. (۱۳۷۷). مصباح الفقاهه. مکتبه الداوری ...
  • رضا، محمد رشید. (۱۴۱۴). المنار. دار المعرفه ...
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲). مفردات الفاظ القرآن. دار ...
  • زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۰۷). الکشاف عن حقایق التنزیل و ...
  • صادقی تهرانی، محمد. (۱۴۰۶). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و ...
  • طباطبایی، محمد حسین. (۱۳۵۲). المیزان فی تفسیر القرآن. موسسه الاعلمی ...
  • طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۰۸). مجمع البیان. دار المعرفه ...
  • طبری، محمدبن جریر. (۱۴۲۲). جامع البیان عن تاویل آی القرآن. ...
  • طوسی، محمد بن حسن. (بی تا). التبیان فی تفسیر القرآن. ...
  • فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰). مفاتیح الغیب. دار احیاء ...
  • فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۹). کتاب العین. هجرت ...
  • فضل الله، محمدحسین. (۱۴۳۹). تفسیر من وحی القرآن. دار الملاک ...
  • قرطبی، محمد بن احمد. (۱۳۶۴) الجامع لاحکام القرآن. ناصر خسرو ...
  • قمی، علی بن ابراهیم. (۱۴۰۴). تفسیر القمی. دار الکتاب ...
  • کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷). الکافی. دار الکتب الاسلامیه ...
  • کوفی، فرات بن ابراهیم. (۱۴۱۰). تفسیر فرات الکوفی. وزاره الارشاد ...
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۴۰۳). بحار الانوار. دار احیاء التراث ...
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۴۰۴ق) مرآه العقول. دار الکتب الاسلامیه ...
  • مدرسی، محمدتقی. (۱۴۱۹). من هدی القرآن. دار محبی الحسین(ع) ...
  • مصطفی، خالد احمد. (۱۴۰۰). قضیه امتناع ابلیس عن السجود لآدم ...
  • نمایش کامل مراجع