تحلیلی نو از راهبرد فریبکارانه ابلیس: پنهان سازی تمنای جایگاه عالین در پوشش قیاس با آدم(ع)
محل انتشار: دوفصلنامه کتاب قیم، دوره: 16، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 21
فایل این مقاله در 22 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_KGY-16-2_009
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
هدف: واقعه امتناع ابلیس از سجده بر حضرت آدم(ع)، به منزله یک رخداد محوری و پرتکرار در متن آیات قرآن کریم، همواره کانون توجه مفسران بوده است. غالب تفاسیر، در تبیین علت این نافرمانی، بر کلام خود ابلیس تمرکز کرده و ریشه اصلی را در قیاس نار و طین و متعاقبا، در نوعی خطای شناختی تحلیل نموده اند. این پژوهش با اتخاذ رویکردی انتقادی و با تردید در صداقت ابلیس، در پی کشف و بازیابی علت واقعی این امتناع از منظر تحلیل قرآنی است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و در چهارچوب تفسیر قرآن به قرآن و با بهره گیری از منابع روایی انجام شده است. تمرکز اصلی بر آیات سوره های مبارکه اعراف و ص قرار دارد؛ آیاتی که متضمن ارزیابی و داوری الهی درباره این واقعه اند. یافته ها: یافته های این تحقیق نشان می دهد، ابلیس در اظهارات خود صادق نبوده و با اتخاذ راهبردی فریبکارانه، علت حقیقی نافرمانی خویش را پنهان ساخته و آن را به دروغ به قیاس خود با آدم(ع) نسبت داده است. بر اساس تحلیل قرآنی، خداوند رفتار ابلیس را در دو سطح مورد داوری قرار داده است: یکی بعد روان شناختی که در قالب استکبار درونی و از پرسش توبیخی الهی در سوره ص استنباط می شود و دیگری، بعد هستی شناختی که در قالب طمع ورزی نسبت به جایگاه اهل بیت(ع) و تجاوز از حد وجودی خویش در نظام تکوینی جلوه گر است. نتیجه گیری: بر اساس نتیجه این پژوهش، ابلیس خود را نه با حضرت آدم(ع)، بلکه با «عالین» قیاس کرده و از سر طمع و استکبار در برابر فرمان الهی ایستادگی نموده است. در نتیجه، علت واقعی امتناع او از سجده، نه خطای شناختی، بلکه انحرافی وجودی و ولایی بوده است.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
محمد هادی منصوری
استادیار گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران.
محسن فاضل بخشایش
دانشجوی دکتری مدرسی معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :