تبار و اعتبار روایت ترتیب نزول ابن عباس به نقل از عطاء خراسانی
محل انتشار: دوفصلنامه کتاب قیم، دوره: 16، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 16
فایل این مقاله در 32 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_KGY-16-2_014
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
هدف: فهرست ترتیب نزول قرآن کریم منسوب به ابن عباس، به روایت عطاء خراسانی، از جمله فهرست های مورد توجه در منابع تفسیر و علوم قرآنی است. بااین حال، ابهام هایی درباره اعتبار سند و اصالت متن آن وجود دارد؛ از جمله عدم اتصال عطاء خراسانی به ابن عباس، نقل این فهرست به صورت مقطوع از عطاء و اختلاف در ترتیب برخی سوره ها با دیگر روایات ترتیب نزول. پژوهش حاضر با هدف تبارشناسی و اعتبارسنجی این فهرست، درصدد بررسی اصالت آن و ارزیابی میزان اعتبار انتسابش به ابن عباس است. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد تاریخی انتقادی و با بهره گیری از روش های سنتی و جدید نقد حدیث انجام شده است. بدین منظور، با جست وجو در منابع کهن و بررسی نسخه های خطی و چاپی آن ها، روایات ترتیب نزول قرآن استخراج و از حیث سند و متن با یکدیگر مقایسه شده اند. همچنین، اختلافات نسخه ای، اعم از سهوی و عمدی، بررسی و شاخصه های سندی و متنی مشترک و متمایز روایات شناسایی شده اند تا زمینه ارزیابی اعتبار روایت عطاء خراسانی فراهم شود. یافته ها: بررسی منابع و نسخه های موجود، افزون بر آشکار ساختن اختلافات سندی و متنی میان روایات ترتیب نزول، به شناسایی منابع کهنی برای فهرست عطاء خراسانی انجامیده است که در پژوهش های پیشین به آن ها اشاره نشده یا مورد مراجعه قرار نگرفته اند. مقایسه گزارش ها نشان می دهد که فهرست موردبحث از حیث انتساب سندی و برخی مولفه های متنی با ملاحظات جدی مواجه است. به ویژه، گسست سند میان عطاء خراسانی و ابن عباس و وجود نقل مقطوع این فهرست از عطاء، در ارزیابی انتساب آن به ابن عباس اهمیت دارد. نتیجه گیری: بر پایه بررسی های سندی، متنی و نسخه شناختی و با استناد به معیارهای نقد حدیث، انتساب فهرست ترتیب نزول عطاء خراسانی به ابن عباس قابل قبول نیست. یافته ها حاکی از آن است که عطاء خراسانی نخستین ناقل و منتشرکننده شناخته شده این فهرست بوده است؛ بنابراین، شهرت آن به عنوان فهرست ابن عباس، به تنهایی نمی تواند اصالت این انتساب را اثبات کند. این نتیجه بر ضرورت بازنگری انتقادی در استناد به این فهرست در مطالعات تاریخ قرآن و علوم قرآنی تاکید دارد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
سعیده جان نثاری
دانش آموخته دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
امیر احمدنژاد
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
محمدعلی مهدوی راد
استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :