هنر اسلامی و هویت فرهنگی در عصر جهانی‎شدن: بازآفرینی فرم، بازخوانی معنا؛ بر اساس آراء اخوان‎الصفا، سهروردی و ابن‎عربی

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 25

فایل این مقاله در 14 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JRPH-5-2_003

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

از جمله چالش‎های پیش روی هنر در عصر جهانی شدن و در مواجهه با فرایندهای همگن‎ساز فرهنگی، آن است که با وجود گفت‎و‎گو و تعاملات بین فرهنگ‎ها، هویت فرهنگی دستخوش تخریب و اعوجاج نشود. در این میان هنر اسلامی به پشتوانه سنت سترگ و مبانی حکمی خود می‎تواند بستر مناسبی برای گریز از این دشواری فراهم آورد. مقاله حاضر با رجوع به آراء اخوان‎الصفا، سهروردی و ابن عربی نشان می‎دهد که حتی امروزه و در عصر جهانی شدن، تولید آن دسته از آثار هنری، که با وجود بهره‎مندی از هویت خاص و منحصربه‎فرد فرهنگی خود، قابل عرضه به مخاطبان جهانی باشند، با تکیه بر مبانی حکمت هنر اسلامی، مقدور است. به منظور تبیین چگونگی نیل به این مهم چارچوب نظری پژوهش بر پایه سه محور اصلی شکل گرفته است: نخست نگرش اخوان‎الصفا به هنر به مثابه تجلی نظم کیهانی، عدد و تناسب که بنیانی عقلانی و ساختاری برای جهانشمولی فرم هنری فراهم می‎آورد؛ دوم، حکمت اشراق سهروردی که با محوریت نور و شهود بر تجربه ادراکی و زیباشناختی مخاطب تاکید دارد؛ سوم، اندیشه ابن عربی در باب وحدت وجود و تجلی حقیقت در صور متکثر که امکان چند معنایی، تاویل‎پذیری و پذیرش تنوع فرهنگی را در زبان هنر فراهم می‎سازد. از طرفی هنرمند در این سنت هنری به مثابه کنشگری آگاه به سه ساحت «نظم عقلانی»، «شهود معنوی» و «تاویل‎پذیری چندلایه» تعریف می‎شود؛ چراکه در عصر جهانی‎شدن، تداوم ارائه اثر هنری به مخاطب جهانی زمانی ممکن است که این سه ساحت نه به صورت منفک، بلکه در هم‎نشینی پویا و خلاقی در فرایند تولید هنری توسط هنرمندی آگاه به سنت و نیز ذائقه مخاطب جهانی، ادغام شوند. مقاله حاضر بر آن است تا نشان دهد برآیند این سه رویکرد در حوزه نظریه‎پردازی و تولید هنر به بازخوانی معنا و بازآفرینی فرم در هنر معاصر و عصر جهانی شدن می‎انجامد. رویکردی که به هنر اسلامی این امکان را می‎دهد تا بدون تقلید محض از گذشته، از فرو افتادن به ورطه بی‎هویتی عصر جهانی شدن بپرهیزد. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر ماهیت کیفی است. روش تحقیق توصیفی  تحلیلی و با رویکردی تطبیقی صورت گرفته و داده‎ها به شیوه کتابخانه‎ای گردآوری شده است. تحلیل و پردازش داده‎ها نشان می‎دهد که مبانی حکمی هنر اسلامی و به‎طور خاص سه رویکردی که ذکر آن رفت، می‎تواند بستر مناسب جهت خلق آثار هنری قابل عرضه به مخاطب عصر جهانی شدن را، در عین حفظ هویت فرهنگی آثار، فراهم آورد.

نویسندگان

منیره حجتی سعیدی

استادیار گروه ارتباط تصویری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • ابن عربی، محی‎الدین (۲۰۱۱)، فتوحات مکیه (نسخه ۴ جلدی)، بیروت: ...
  • (۱۳۶۶)، فصوص الحکم، قم: الزهرا. تصحیح ابوالعلاء عفیفی ...
  • بلخاری قهی، حسن (۱۳۸۴)، مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی ...
  • (۱۳۸۸)، هندسه خیال و زیبایی، پژوهشی درباره آرای اخوان‎الصفا درباره ...
  • (۱۳۹۴)، قدر: نظریه هنر و زیبایی در تمدن اسلامی، تهران: ...
  • جهانگیری، سارا؛ شریف‎زاده، محمدرضا؛ حسنوند، محمد کاظم (۱۴۰۳)، مطالعه تطبیقی ...
  • رحیمیان شیرمرد، محمد؛ ذهبی، عباس (۱۳۹۷)، ظهور زیبایی و هیات ...
  • رضازاده، نیلوفر؛ حکمت، نصرالله؛ ضیاءشهابی، پرویز؛ شاهرودی، فاطمه (۱۳۹۷)، تبیین ...
  • سهروردی، شهاب الدین یحیی (۱۳۷۷)، حکمه‎الاشراق، تهران: دانشگاه تهران. سید ...
  • (۱۳۸۰)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و ...
  • (۱۳۸۴)، حکمه‎الاشراق و شرح، ترجمه سید جعفر سجادی، تهران: انتشارات ...
  • شفیعی، فاطمه؛ فاضلی، علیرضا؛ آزادی، محمدجواد (۱۳۹۳)، بررسی تجلی رمز ...
  • عوض‎پور، بهروز؛ شایگان‎فر، نادر؛ نامورمطلق، بهمن (۱۳۹۹)، خلاقیت هنری در ...
  • گیدنز، آنتونی (۱۳۸۷)، جهان رها شده (گفتارهایی در باب یکپارچگی ...
  • گل‎محمدی، احمد (۱۳۸۶)، جهانی شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نشر نی. ...
  • فهرست منابع لاتینRobertson, R. (۱۹۹۲). Globality, Global culture and Images ...
  • نمایش کامل مراجع