فیلم به مثابه ربات-فیلسوف: اندیشه مکانیکی و پایان کارتیسیانیسم

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 26

فایل این مقاله در 16 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JRPH-5-2_006

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

در متافیزیک دکارتی، «اندیشیدن» کنشی درونی، خودبنیاد و منحصرا انسانی تلقی می‎شد؛ گویی ذهن، قلمروی مجرد و متمایز از مادیت بدن و جهان است و تنها انسان، فاعل راستین تفکر و آگاهی به شمار می‎آید. بر اساس این دیدگاه، ماشین، تصویر و هرگونه سازوکار مادی، صرفا ابزارهایی بی‎جان در خدمت ذهن انسانی‎اند. اما ظهور سینما در آغاز قرن بیستم، این تمایز ریشه‎دار میان ذهن و ماده را به‎طور بنیادین به چالش کشید و امکان نوعی «تفکر غیرانسانی» را پیش کشید؛ تفکری که نه در ذهن سوژه، بلکه در درون مادیت تکنیکی تصویر و در فرایندهای حسی و زمانی تحقق می‎یابد. این مقاله با رویکردی فلسفی سینمایی، بررسی می‎کند که چگونه فیلم می‎تواند به مثابه «ربات فیلسوف» یا موجودی اندیشه‎ورز مکانیکی فهم شود؛ موجودی که واجد نوعی هوشمندی درونی و قدرت تامل مستقل از سوژه انسانی است. پژوهش حاضر با تکیه بر آرای ژان اپستاین درباره «هوش مکانیکی فیلم» و نظریات ژیل دلوز در باب «تصویر حرکت» و «تصویر زمان»، می‎کوشد سازوکار تفکر را در بطن مادیت سینما بازشناسد. در این چارچوب، فیلم نه صرفا حامل اندیشه، بلکه خود محل وقوع آن است. افزون‎براین، با بهره‎گیری از بینش‎های پدیدارشناسی بدن‎مند و نظریات ادراک حسی، نشان داده می‎شود که سینما اندیشیدن را از انحصار ذهن انسان بیرون می‎کشد و آن را در ماده، ریتم، صدا و حرکت محقق می‎سازد. به این ترتیب، مرز دوگانه‎انگاری دکارتی میان ذهن و جسم فرو می‎ریزد و سوژه اندیشنده انسان‎محور از مرکز تجربه کنار می‎رود. در نتیجه، نوعی آگاهی تصویری غیرانسانی پدیدار می‎شود که تفکر را میان تصویر، ادراک و بدن تماشاگر توزیع می‎کند و اندیشیدن را به کنشی مشترک میان انسان و ماشین بدل می‎سازد. حاصل این فرایند، پایان کارتیسیانیسم در قلمرو تفکر و ظهور نوعی فاعلیت خودکار و خودزاینده در سطح تصاویر است؛ فاعلیتی که از منطق درونی سینما برمی‎خیزد. فیلم در این معنا دیگر صرفا رسانه‎ای برای بازنمایی یا تقلید واقعیت نیست، بلکه خود همچون موجودی اندیشه‎ورز و خودآگاه عمل می‎کند و از رهگذر منطق بصری، فرمی و زمانی خویش مفاهیم فلسفی تولید می‎کند. چنین چشم‎اندازی نشان می‎دهد که تفکر می‎تواند امری تکنیکی، حسی و بدنمند باشد؛ بدین معنا که اندیشه در دل دستگاه سینما و در پیوند زنده با بدن تماشاگر تحقق می‎یابد. به بیان دیگر، فیلم نخستین عامل اندیشه‎ورز غیرانسانی در عصر مدرن است که مرزهای انسان و ماشین را در تجربه اندیشیدن بازتعریف می‎کند و بدین‎ترتیب افق‎های تازه‎ای پیش روی فلسفه ذهن، نظریه فیلم، پدیدارشناسی ادراک و مباحث پساانسان‎گرایی می‎گشاید.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: تفکر مکانیکی ، ربات-فیلسوف ، سوژه دکارتی ، پساانسان گرایی

نویسندگان

آریوبرزن مومن

دانشجوی دکتری تخصصی فلسفه هنر، گروه فلسفه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

پیام زین العابدینی

استادیار دانشگاه تهران، دپارتمان هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

شهلا اسلامی

استادیار گروه فلسفه، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • پارسا خانقاه، مهرداد؛ فتح طاهری، علی (۱۳۹۹). «نسبت میان فلسفه ...
  • جاهد، بنفشه؛ فهیمی‎فر، علی اصغر (۱۴۰۴)، مطالعه‎ای بر اثرات واقعیت ...
  • دلوز، ژ. (۱۳۹۶)، سینما ۱: حرکت تصویر، ترجمه مازیار اسلامی، ...
  • شریف‎زاده، محمدرضا؛ رایانی مخصوص، مهرداد؛ کریمی، یاشار (۱۴۰۱)، تاثیر نظریه‎های ...
  • ماراتی، پائولا (۱۳۹۵)، ژیل دلوز: سینما و فلسفه، ترجمه فائزه ...
  • مرلو پونتی، م. (۱۴۰۴)، پدیدارشناسی ادراک، ترجمه مسعود علیا، نشر ...
  • فهرست منابع لاتینClark, A., & Chalmers, D. (۱۹۹۸). The Extended ...
  • Descartes, R. (۱۹۹۶). Meditations on First Philosophy (J. Cottingham, Trans.). ...
  • Deleuze, G. (۱۹۸۶). Cinema ۱: The Movement-Image (H. Tomlinson & ...
  • Deleuze, G. (۱۹۸۹). Cinema ۲: The Time-Image (H. Tomlinson & ...
  • Epstein, J. (۲۰۱۴). The Intelligence of a Machine (C. Wall-Romana, ...
  • Merleau-Ponty, M. (۱۹۶۴). The Primacy of Perception (J. M. Edie, ...
  • Merleau-Ponty, M. (۲۰۱۲). Phenomenology of Perception (D. A. Landes, Trans.). ...
  • Peters, C. (۲۰۱۸). Machine Thinking, Thinking Machine: Considerations on Film ...
  • Sobchack, V. (۱۹۹۲). The Address of the Eye: A Phenomenology ...
  • نمایش کامل مراجع