پدیدارشناسی تجربه امر غیبی در معماری مسجد مقدس جمکران

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 37

فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JRPH-5-2_007

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

تجربه مواجهه با واقعیتی فراتر از حس و عقل، واقعیتی «پنهان» یا «غیبی»، در میان معماری مکان‎های مقدس، از جمله پیچیده‎ترین و در عین حال عمیق‎ترین ابعاد زندگی دینی است. مسجد مقدس جمکران، به عنوان مکانی میان مسجد و حرم، در اندیشه شیعیان دوازده‎امامی، فراتر از یک مکان عبادی محض و به مثابه محوری وجودی در باور عمیق به حضور پنهان امام زمان(عج) شکل گرفته است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که چگونه معماری این مسجد، زمینه تجربه به حضورآوردن امر غیبی را برای زائر فراهم می‎آورد. روش این پژوهش، توصیفی  تحلیلی از منظر پدیدارشناسی نوین، حول منظر زیبایی‎شناسی اتمسفر و با استناد به کتاب‎ها و پژوهش‎های علمی به شیوه اسنادی انجام شده است. برای دستیابی به پاسخ پرسش، به بررسی مفهوم غیب در اندیشه اسلامی و سپس نحوه تجربه امر غیبی بر اساس نظریات پدیده‎شناس دینی رودولوف اتو و سپس نظریات اندیشمندان در حوزه امر غیبی در مکان مقدس و درنهایت به بررسی زبان حسی حضور غیب در مکان‎ها با معرفی نظریه اتمسفر پرداخته شده است تا بتوان از این طریق غیب را که امری نامحسوس است را از طریق پیوند زدن این مفاهیم، به امری قابل فهم تبدیل نمود. سپس بر اساس این مبانی نظری، مسجد جمکران تحلیل گردید، تحلیل داده‎ها با روش پدیدارشناختی معنا صورت گرفته است؛ این پژوهش با پرهیز از هرگونه پیمایش، مصاحبه یا سنجش کمی، بر آن است که از درون خود پدیدارها، به ساختار وجودی تجربه غیبی در مسجد جمکران دست یابد و آن را در چارچوب نظری یکپارچه، متشکل از اندیشه اسلامی و فلسفه پدیدارشناسی معاصر، تبیین نماید. بر اساس تحلیل انجام‎شده، مسجد جمکران، شامل اتمسفرهای مقدس (مکانی میان مسجد و حرم)؛ انتظار (از طریق آستانگی) و غیبی (از طریق فقدان ضریح و...) می‎باشد. یافته‎های به‎دست آمده از این تحلیل نشان می‎دهد که امر غیبی در مسجد جمکران از طریق نمادی مادی و ملموس مانند ضریح ایجاد نشده، بلکه از راه عدم حضور جسمانی، جهت‎گیری بنا، کالبد نمادین قبله‎محور بنا، ریتم دعا و نماز، نور، سکوت و حرکت هم‎سوی زائران پدیدار می‎شود. درواقع، این ساختار فضایی، بنایی را ایجاد می‎کند که در آن، زائر علاوه‎بر باور به غیب، آن را به صورت زنده، مستقیم و کاملا درک‎شده تجربه می‎کند.

نویسندگان

محمدعلی روزبهانی

استادیار، گروه فلسفه هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

مریم سخاوت

دانشجوی دکتری معماری اسلامی، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی،دانشگاه قم، قم، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد (بی تا)، النهایه فی ...
  • ابن عربی، محمدبن‎علی؛ عفیفی، ابوالعلاء (۱۳۷۰)، فصوص الحکم (ج۲)، تهران: ...
  • ابن فارس، ابوالحسین احمد (۱۴۱۰ ق)، معجم مقائیس اللغه، قم: ...
  • ادیب‎زاده، بهمن؛ امین‎پور، احمد؛ رازجویان، محمود؛ جلیل‎زاده محمدی، فاطمه (۱۳۹۴)، ...
  • امینی امیرحسین؛ سلطان‎زاده، حسین (۱۳۹۶)، اتمسفر فضا در پدیده‎شناسی به مثابه ...
  • اوجاقی، ناصرالدین (۱۳۹۷)، مفهوم‎شناسی غیب در قرآن با تکیه بر ...
  • ترنر، ویکتور؛ ترنر، ادیت (۱۴۰۰)، رویکرد فرایندی به فرهنگ، نظریه ...
  • تقوایی، ویدا (۱۳۹۰)، کعبه از حصول شکل تا حضور صورت، ...
  • جامی، عبدالرحمن‎بن‎احمد؛ ابن عربی، محمدبن‎علی؛ آشتیانی، جلال‎الدین؛ چیتیک، ویلیام سی. ...
  • جلیل‎زاده محمدی، فاطمه؛ ادیب‎زاده، بهمن؛ امین پور، احمد (۱۴۰۰)، بررسی ...
  • جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۱۰ ق)، تاج اللغه و صحاح ...
  • حسن‎پورلمر، سعید؛ نژاد ابراهیمی، احد؛ وندشعاری، علی (۱۴۰۱)، بازخوانی نقوش ...
  • رحمانی، بشیر (۱۴۰۳)، مسجد و کارکردهای مختلف آن، ماهنامه آفاق ...
  • قیومی بیدهندی، مهرداد (۱۳۹۰)، گفتارهایی در مبانی و تاریخ معماری ...
  • کربن، هانری (۱۳۵۴)، خانه کعبه و راز معنوی آن از ...
  • محمدهاشمی، عبدالله (۱۳۹۵)، فرهنگ انتظار زمینه‎ساز تحقق جامعه مهدوی، نشریه ...
  • مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی (۱۳۶۸)، بحارالانوار، بیروت: دار احیاء ...
  • مرادی، مهین (۱۴۰۳)، قلمرو دانش قرآن بر مبنای آیه ۵۹ ...
  • مهدی پور، علی اکبر (۱۳۸۱)، آیینه انتظار مسجد مقدس جمکران، ...
  • نقره‎کار، عبدالحمید (۱۳۹۲)، خانه کعبه، سلول بنیادی در طراحی نیایشگاه‎های ...
  • ندیمی، هادی؛ حسینی (ژرفا)، سید ابوالقاسم؛ مقدادی، زهرا؛ نواب، سیدمحمدحسین ...
  • فهرست منابع لاتینAlmond, P. C. (۲۰۱۷). Rudolf Otto: An introduction ...
  • Böhme, G. (۲۰۱۵). The Aesthetics of Atmospheres. London: Routledge ...
  • Otto, R. (۱۹۲۴). The idea of the holy: An inquiry into ...
  • Turner, V. (۱۹۸۲). Religious Celebrations. In V. Turner (Ed.) ...
  • نمایش کامل مراجع