پدیدارشناسی تجربه امر غیبی در معماری مسجد مقدس جمکران
محل انتشار: دوفصلنامه رهپویه حکمت هنر، دوره: 5، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 37
فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JRPH-5-2_007
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
تجربه مواجهه با واقعیتی فراتر از حس و عقل، واقعیتی «پنهان» یا «غیبی»، در میان معماری مکانهای مقدس، از جمله پیچیدهترین و در عین حال عمیقترین ابعاد زندگی دینی است. مسجد مقدس جمکران، به عنوان مکانی میان مسجد و حرم، در اندیشه شیعیان دوازدهامامی، فراتر از یک مکان عبادی محض و به مثابه محوری وجودی در باور عمیق به حضور پنهان امام زمان(عج) شکل گرفته است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که چگونه معماری این مسجد، زمینه تجربه به حضورآوردن امر غیبی را برای زائر فراهم میآورد. روش این پژوهش، توصیفی تحلیلی از منظر پدیدارشناسی نوین، حول منظر زیباییشناسی اتمسفر و با استناد به کتابها و پژوهشهای علمی به شیوه اسنادی انجام شده است. برای دستیابی به پاسخ پرسش، به بررسی مفهوم غیب در اندیشه اسلامی و سپس نحوه تجربه امر غیبی بر اساس نظریات پدیدهشناس دینی رودولوف اتو و سپس نظریات اندیشمندان در حوزه امر غیبی در مکان مقدس و درنهایت به بررسی زبان حسی حضور غیب در مکانها با معرفی نظریه اتمسفر پرداخته شده است تا بتوان از این طریق غیب را که امری نامحسوس است را از طریق پیوند زدن این مفاهیم، به امری قابل فهم تبدیل نمود. سپس بر اساس این مبانی نظری، مسجد جمکران تحلیل گردید، تحلیل دادهها با روش پدیدارشناختی معنا صورت گرفته است؛ این پژوهش با پرهیز از هرگونه پیمایش، مصاحبه یا سنجش کمی، بر آن است که از درون خود پدیدارها، به ساختار وجودی تجربه غیبی در مسجد جمکران دست یابد و آن را در چارچوب نظری یکپارچه، متشکل از اندیشه اسلامی و فلسفه پدیدارشناسی معاصر، تبیین نماید. بر اساس تحلیل انجامشده، مسجد جمکران، شامل اتمسفرهای مقدس (مکانی میان مسجد و حرم)؛ انتظار (از طریق آستانگی) و غیبی (از طریق فقدان ضریح و...) میباشد. یافتههای بهدست آمده از این تحلیل نشان میدهد که امر غیبی در مسجد جمکران از طریق نمادی مادی و ملموس مانند ضریح ایجاد نشده، بلکه از راه عدم حضور جسمانی، جهتگیری بنا، کالبد نمادین قبلهمحور بنا، ریتم دعا و نماز، نور، سکوت و حرکت همسوی زائران پدیدار میشود. درواقع، این ساختار فضایی، بنایی را ایجاد میکند که در آن، زائر علاوهبر باور به غیب، آن را به صورت زنده، مستقیم و کاملا درکشده تجربه میکند.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
محمدعلی روزبهانی
استادیار، گروه فلسفه هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
مریم سخاوت
دانشجوی دکتری معماری اسلامی، گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی،دانشگاه قم، قم، ایران
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :