بازنمایی هویت ملی در تصویرسازی کتاب های فارسی دوره ابتدایی دهه ۱۳۹۰ بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 27

فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JRPH-5-2_011

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

هویت ملی به عنوان یکی از عناصر بنیادین انسجام اجتماعی و فرهنگی، همواره در کانون توجه نظام‎های آموزشی قرار داشته است. کتاب‎های درسی، به‎ویژه در مقطع ابتدایی، به دلیل نقش تربیتی و تاثیرگذاری بر ذهن و جهان‎بینی کودکان، از مهم‎ترین ابزارهای بازنمایی و انتقال مولفه‎های هویت ملی به شمار می‎آیند. در این میان، تصویرسازی‎ها نقشی کلیدی ایفا می‎کنند؛ زیرا به شیوه‎ای غیرمستقیم، ماندگار و قابل درک برای کودکان، ارزش‎ها و باورهای فرهنگی و اجتماعی را منتقل می‎سازند. این پژوهش با هدف بررسی بازنمایی مولفه‎های هویت ملی در تصویرسازی کتاب‎های فارسی (بخوانیم) دوره ابتدایی دهه ۱۳۹۰ و بر اساس چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف انجام شد. پرسش اصلی تحقیق این بود که مولفه‎های هویت ملی در تصویرسازی کتاب‎های فارسی دوره ابتدایی کدام‎اند؟ کدام مولفه‎های هویت ملی در این تصویرسازی‎ها برجستگی بیش‎تری دارند؟ این مولفه‎ها در سطح توصیف، تفسیر و تبیین چگونه بازنمایی شده‎اند؟ تحلیل داده‎ها در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین نشان داد که ارزش‎های دینی، نهادها، مفاهیم اجتماعی  اخلاقی و نمادهای فرهنگی و تاریخی پررنگ‎ترین جایگاه را در تصاویر داشته‎اند. در مقابل، مولفه‎هایی چون تنوع فرهنگی، هویت‎های قومی، جنبه‎های مدرن یا جهانی هویت ملی و به‎ویژه زبان فارسی حضور کم‎رنگ‎تری داشته‎اند؛ به‎گونه‎ای که زبان فارسی عمدتا در متون و بخش‎های نوشتاری و نه در تصاویر بازنمایی شده است. از نظر نحوه بازنمایی، یافته‎ها نشان داد که در پایه‎های اول تا سوم ابتدایی مولفه‎های هویتی به‎صورت مستقیم و آشکار در تصاویر منعکس شده‎اند، در حالی که در پایه‎های چهارم تا ششم این بازنمایی بیشتر به‎صورت نمادین و غیرمستقیم انجام گرفته است. این تفاوت بر اساس مدل سه ‎سطحی فرکلاف، هم‎سو با اهداف تربیتی و توسعه تدریجی توانایی درک نمادین دانش‎آموزان تفسیر شد. در مجموع، نتایج بیان‎گر هم‎سویی سیاست‎گذاری متنی و تصویری کتاب‎ها در راستای تقویت گفتمان رسمی هویت ملی  دینی و بازتولید نظم فرهنگی و ایدئولوژیک موجود است. این رویکرد، اگرچه موجب انسجام در انتقال پیام می‎شود، اما کمتر به بازنمایی تنوع واقعی فرهنگی و زبانی ایران پرداخته و نیازمند بازنگری برای ایجاد توازن بیشتر در نمایش مولفه‎های هویتی است.

نویسندگان

فاطمه یزدانی

دانشجوی دکتری گروه مطالعات هنر، دانشکده هنر، دانشگاه بین‎ المللی سوره، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

محسن حسن پور

استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • پاشائی، محمدرضا (۱۴۰۱)، تحلیل محتوای کتاب‎های فارسی دوره ابتدایی بر اساس ...
  • حاجیانی، ابراهیم (۱۳۸۸)، هویت ملی ایرانیان؛ مبانی و مولفه‎ها، پژوهشنامه ...
  • حاجی حسین، منیژه؛ ایشانی، طاهره (۱۳۹۶)، بررسی نقش کتاب فارسی ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۰)، فارسی اول ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۱)، فارسی اول ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۱)، فارسی پنجم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۱)، فارسی پنجم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۱)، فارسی چهارم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۲)، فارسی اول ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۳)، فارسی اول ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۵)، فارسی دوم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۵)، فارسی سوم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۷)، فارسی دوم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۷)، فارسی سوم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۹)، فارسی پنجم ابتدایی، تهران: ...
  • سازمان پژوهش و برنامه‎ریزی آموزشی (۱۳۹۹)، فارسی ششم ابتدایی، تهران: ...
  • شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱۳۹۰)، سند تحول بنیادین آموزش و ...
  • صادقی، علی اشرف؛ مرادخانی، همایون (۱۳۹۳)، برساخت گفتمانی هویت در ...
  • فرخ‎نیا، فاطمه (۱۳۹۸)، تحلیل تصویرسازی‎های متون درسی فصل سوم کتاب ...
  • کلاته میمری، هاجر (۱۳۹۰)، بررسی میزان انطباق محتوای کتاب‎های درسی ...
  • محمودی، فاطمه (۱۴۰۰)، نقش نظام‎های گفتمانی مسلط دوره قاجار در ...
  • نمایش کامل مراجع