بازنمایی هویت ملی در تصویرسازی کتاب های فارسی دوره ابتدایی دهه ۱۳۹۰ بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف
محل انتشار: دوفصلنامه رهپویه حکمت هنر، دوره: 5، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 27
فایل این مقاله در 18 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JRPH-5-2_011
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
هویت ملی به عنوان یکی از عناصر بنیادین انسجام اجتماعی و فرهنگی، همواره در کانون توجه نظامهای آموزشی قرار داشته است. کتابهای درسی، بهویژه در مقطع ابتدایی، به دلیل نقش تربیتی و تاثیرگذاری بر ذهن و جهانبینی کودکان، از مهمترین ابزارهای بازنمایی و انتقال مولفههای هویت ملی به شمار میآیند. در این میان، تصویرسازیها نقشی کلیدی ایفا میکنند؛ زیرا به شیوهای غیرمستقیم، ماندگار و قابل درک برای کودکان، ارزشها و باورهای فرهنگی و اجتماعی را منتقل میسازند. این پژوهش با هدف بررسی بازنمایی مولفههای هویت ملی در تصویرسازی کتابهای فارسی (بخوانیم) دوره ابتدایی دهه ۱۳۹۰ و بر اساس چارچوب نظری تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف انجام شد. پرسش اصلی تحقیق این بود که مولفههای هویت ملی در تصویرسازی کتابهای فارسی دوره ابتدایی کداماند؟ کدام مولفههای هویت ملی در این تصویرسازیها برجستگی بیشتری دارند؟ این مولفهها در سطح توصیف، تفسیر و تبیین چگونه بازنمایی شدهاند؟ تحلیل دادهها در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین نشان داد که ارزشهای دینی، نهادها، مفاهیم اجتماعی اخلاقی و نمادهای فرهنگی و تاریخی پررنگترین جایگاه را در تصاویر داشتهاند. در مقابل، مولفههایی چون تنوع فرهنگی، هویتهای قومی، جنبههای مدرن یا جهانی هویت ملی و بهویژه زبان فارسی حضور کمرنگتری داشتهاند؛ بهگونهای که زبان فارسی عمدتا در متون و بخشهای نوشتاری و نه در تصاویر بازنمایی شده است. از نظر نحوه بازنمایی، یافتهها نشان داد که در پایههای اول تا سوم ابتدایی مولفههای هویتی بهصورت مستقیم و آشکار در تصاویر منعکس شدهاند، در حالی که در پایههای چهارم تا ششم این بازنمایی بیشتر بهصورت نمادین و غیرمستقیم انجام گرفته است. این تفاوت بر اساس مدل سه سطحی فرکلاف، همسو با اهداف تربیتی و توسعه تدریجی توانایی درک نمادین دانشآموزان تفسیر شد. در مجموع، نتایج بیانگر همسویی سیاستگذاری متنی و تصویری کتابها در راستای تقویت گفتمان رسمی هویت ملی دینی و بازتولید نظم فرهنگی و ایدئولوژیک موجود است. این رویکرد، اگرچه موجب انسجام در انتقال پیام میشود، اما کمتر به بازنمایی تنوع واقعی فرهنگی و زبانی ایران پرداخته و نیازمند بازنگری برای ایجاد توازن بیشتر در نمایش مولفههای هویتی است.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
فاطمه یزدانی
دانشجوی دکتری گروه مطالعات هنر، دانشکده هنر، دانشگاه بین المللی سوره، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
محسن حسن پور
استادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :