تدوین بیانیه چشم انداز شهر و شهرداری ها با رویکرد مشارکت اجتماعی (نمونه مطالعاتی: همدان)

تغییرات سریع اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی، شهرهای ایران را با چالش هایی چون افزایش هزینه مسکن، تراکم ترافیک، نابرابری اجتماعی، آلودگی، گسترش سکونت گاه های غیررسمی و ضعف کیفیت خدمات شهری روبه رو کرده است. این شرایط به تشدید توسعه ناپایدار و کاهش رضایت مندی شهروندان انجامیده و ضرورت بازنگری در نظام برنامه ریزی شهری و تدوین چشم انداز معتبر را برجسته ساخته است. پژوهش حاضر با هدف تدوین بیانیه چشم انداز شهر و شهرداری همدان افق ۱۴۲۲، از رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) بهره برده است. داده ها در سه گام مجزا و ساختاریافته گردآوری شدند: در گام نخست، تحلیل اسناد (۶۰ سند ملی، استانی و محلی) و مطالعه تطبیقی (۵ شهر جهانی و ۸ شهر ملی) صورت گرفت. در گام دوم، برای جلب مشارکت بازیگران کلیدی و ذی نفعان، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸۰ نفر از مدیران و نخبگان انجام شد و ۱۹۹ پرسشنامه (۱۴۶ چاپی و ۵۳ الکترونیکی) توسط شهروندان تکمیل گردید. در گام سوم نیز به منظور اشکال زدایی و اعتبارسنجی پیش نویس، ۹ پنل تخصصی با مشارکت ۱۰۵ نفر از خبرگان شهری تشکیل شد. تحلیل مضمون با استفاده از نرم افزار MAXQDA انجام و بیش از ۴۴۰۰ کد استخراج گردید. یافته ها نشان داد مضامینی چون گردشگری، اقتصاد پویا، سرزندگی، تاب آوری و هوشمندسازی، محورهای اصلی آینده مطلوب همدان اند. نتیجه پژوهش، بیانیه چشم انداز مبتنی بر هویت تاریخی-تمدنی، مشارکت ذی نفعان و آینده پژوهی است که می تواند مبنای برنامه ریزی راهبردی و توسعه پایدار قرار گیرد. نوآوری مطالعه در ترکیب روش های مشارکتی با تحلیل محتوا و آینده نگاری برای تدوین چشم انداز یک شهر تاریخی است.

کلیدواژه ها:

Community engagement ، Visioning ، Strategic planning ، Futures studies ، مشارکت اجتماعی ، چشم اندازسازی ، برنامه ریزی راهبردی ، آینده پژوهی