مقایسه پدیدارشناسانه خانه های سنتی ایران و عراق براساس نظریات گاستون باشلار
محل انتشار: ماهنامه باغ نظر، دوره: 23، شماره: 161
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 26
فایل این مقاله در 14 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_BAGH-23-161_006
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
بیان مسئله: خانه در معماری سنتی علاوه بر مکانی برای سکونت، فضایی است که تجربه زیسته، حافظه، خیال، صمیمیت و احساس تعلق انسان در آن شکل می گیرد. از این منظر، رویکرد پدیدارشناختی گاستون باشلار، به ویژه مفاهیم مطرح شده در کتاب «شاعرانگی فضا»، امکان مطالعه خانه به مثابه فضایی زیسته و معنادار را فراهم می آورد. باوجوداین، تجربه فضا در سنت های معماری مختلف تحت تاثیر زمینه های فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی قرار دارد و نمی توان مفاهیم پدیدارشناختی را بدون توجه به این تفاوت ها به صورت یکسان بر آنها اعمال کرد. براین اساس، مسئله اصلی این پژوهش آن است که عناصر و سازمان فضایی خانه های سنتی ایران و عراق چگونه با مفاهیم پدیدارشناختی باشلار قابل تبیین اند و تفاوت های فرهنگی و اقلیمی این دو بستر چه تاثیری بر تجربه زیسته و ادراک فضای خانه دارند. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف بررسی و مقایسه نحوه شکل گیری تجربه فضایی در خانه های حیاط دار سنتی ایران و خانه های سنتی بغداد، به تحلیل مولفه هایی همچون صمیمیت فضایی، حافظه، خیال، حریم، سکونت و رابطه درون و بیرون براساس آرای باشلار می پردازد و در پی آن است که ظرفیت ها و محدودیت های این چارچوب نظری را در خوانش تطبیقی معماری سنتی ایران و عراق نشان دهد. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و روش تطبیقی انجام و داده های آن ازطریق مطالعه اسناد، منابع مکتوب، متون نظری و بررسی نمونه های منتخب از خانه های سنتی ایران و بغداد گردآوری شده است. تحلیل نمونه ها براساس مفاهیم پدیدارشناختی باشلار و با توجه به زمینه های فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی هر یک از دو سنت معماری انجام شده است.نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که هر دو سنت معماری با بهره گیری از عناصری همچون حیاط مرکزی، نور کنترل شده، فضاهای میانی و سلسله مراتب فضایی، زمینه شکل گیری تجربه ای صمیمی و معنادار از سکونت را فراهم می کنند؛ بااین حال، کیفیت و معنای این تجربه در دو بستر یکسان نیست. در خانه های سنتی ایران، عناصری مانند ارسی افزون بر کارکرد اقلیمی، در شکل دهی به تجربه نور، رنگ، منظر و خیال نقش دارند؛ درحالی که مشربیه در خانه های بغدادی بیش از همه با حریم، کنترل دید و تنظیم رابطه میان فضای درون و بیرون پیوند می یابد. همچنین، فضاهایی مانند سرداب و دیگر فضاهای سایه دار نشان می دهند که تجربه زیسته خانه را نمی توان صرفا براساس خوانشی شاعرانه از فضا تبیین کرد، بلکه باید نقش شرایط اقلیمی، الگوهای اجتماعی و شیوه های فرهنگی سکونت را نیز در نظر گرفت. بنابراین، آرای باشلار ظرفیت قابل توجهی برای فهم ابعاد ذهنی و زیسته خانه های سنتی خاورمیانه دارد، اما کاربرد آن نیازمند خوانشی تطبیقی و انتقادی است؛ خوانشی که تجربه پدیدارشناختی فضا را حاصل تعامل میان ویژگی های کالبدی و زمینه های فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی بداند.
کلیدواژه ها:
پدیدارشناسی معماری ، گاستون باشلار ، شاعرانگی فضا ، خانه های سنتی ایران ، خانه های سنتی عراق ، حافظه ، تجربه زیسته ، سکونت
نویسندگان
شهبا احمد علی
دانشکده مهندسی، دانشگاه مستنصریه، بغداد، عراق
صفیه مهدی خلیل
دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه تقنیه وسطی، بغداد، عراق
سعید ولدبیگی
گروه ادبیات، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
حجت الله حسنوند
گروه گرافیک، واحد صحنه، دانشگاه آزاد اسلامی، صحنه، ایران
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :