تدوین مدل تصمیم گیری اقتصادی برای تعیین زمان بهینه تعویض کنتورهای آب بر پایه مفهوم زنجیره جایگزین ارزش فعلی خالص

کنتورهای آب به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای اندازه گیری و منابع درآمدی شرکت های آب و فاضلاب، نقش مهمی در تامین بخشی از هزینه های تولید، انتقال و توزیع آب و درنتیجه پایداری مالی این شرکت ها دارند. تعیین زمان بهینه تعویض کنتورها اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تعویض زودهنگام موجب تحمیل هزینه های غیرضروری و تعویض دیرهنگام سبب افزایش زیان ناشی از افت دقت اندازه گیری می شود. ازاین رو، هدف اصلی این پژوهش تعیین دوره زمانی بهینه اقتصادی تعویض کنتورهای آب به منظور ایجاد تعادل میان هزینه های تعویض و زیان ناشی از خطای اندازه گیری بود. با بهره گیری از مفهوم زنجیره جایگزین ارزش فعلی خالص، یک مدل اقتصادی برای تعیین نقطه بهینه تعویض کنتورهای آب توسعه داده و به منظور عملیاتی سازی آن، یک ابزار محاسباتی مبتنی بر برنامه نویسی پایتون طراحی و پیاده سازی شد. برای ارزیابی کارایی مدل در شرایط واقعی بهره برداری، اطلاعات تمامی مشترکین شرکت آب و فاضلاب منطقه ۴ شهر تهران به عنوان مطالعه موردی مورد تحلیل قرار گرفت و نقطه بهینه اقتصادی تعویض کنتور برای هر مشترک به صورت مجزا تعیین شد. این فرایند امکان آزمون مدل توسعه یافته بر پایه اطلاعات بیش از ۱۷۲ هزار مشترک را فراهم ساخت. یافته ها نشان داد که قطر انشعاب، میزان مصرف و سطح آب بهای پرداختی مشترکین، مهم ترین عوامل موثر در تعیین نقطه بهینه اقتصادی تعویض کنتورها هستند. بر این اساس، مشترکین پرمصرف در تمامی کاربری ها در اولویت تعویض قرار می گیرند، درحالی که مشترکین خانگی کم مصرف کمترین اولویت را دارند؛ زیرا صرفه جویی اقتصادی ناشی از رفع خطای اندازه گیری در این گروه توان جبران هزینه های تعویض کنتور را ندارد. همچنین، میزان هدررفت ظاهری ناشی از خطای اندازه گیری کنتورها حدود ۴/۶ درصد برآورد شد. درنهایت، نتایج نشان داد که از مجموع مشترکین موردبررسی، ۷۰۰۷۶ مورد نیازمند تعویض کنتور هستند که اجرای این برنامه مستلزم حدود ۱,۷۷۳,۶۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (معادل حدود ۱۷۷.۴ میلیارد تومان) بر اساس محاسبات سال ۱۴۰۳ سرمایه گذاری خواهد بود. مدل توسعه یافته، قادر است نقطه بهینه اقتصادی تعویض کنتورهای آب را با در نظر گرفتن هم زمان عوامل فنی و اقتصادی تعیین کند. ابزار محاسباتی طراحی شده در محیط پایتون امکان تحلیل و اولویت بندی هم زمان تعداد بسیار زیادی از مشترکین را فراهم کرده و چارچوب نظری مورداستفاده را به یک ابزار عملیاتی و پشتیبان تصمیم گیری در مقیاس واقعی تبدیل می کند. این مدل می تواند به بهبود برنامه ریزی تعویض کنتورها، کاهش هدررفت ظاهری ناشی از خطای اندازه گیری و ارتقای پایداری مالی شرکت های آب و فاضلاب کمک کند و تنها با به روزرسانی داده ها و پارامترهای ورودی، در سایر شرکت های آب و فاضلاب نیز استفاده شود.

کلیدواژه ها:

آب بدون درآمد ، هزینه چرخه عمر ، ارزش فعلی خالص ، کنتور آب ، تحلیل اقتصادی