ارائه چارچوب یکپارچه کنترل و مدیریت سیلاب؛ مطالعه موردی: محدوده مجتمع معدن مس سرچشمه

با تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش فراوانی و شدت بارش های حدی، خطر وقوع سیلاب و خسارات ناشی از آن به طور چشمگیری افزایش یافته است؛ ازاین رو، توسعه رویکردهای یکپارچه برای مدیریت سیلاب در مناطق حساس و زیرساخت های حیاتی بیش ازپیش ضروری است. مجتمع معدن مس سرچشمه، به عنوان یکی از مهم ترین مراکز صنعتی و اقتصادی کشور، در مجاورت رودخانه شور و در مسیر مسیل ترشاب قرار دارد و سابقه وقوع سیلاب های مخرب در این محدوده، ضرورت تدوین یک برنامه جامع برای مدیریت سیلاب را آشکار می سازد. در این پژوهش، با هدف توسعه یک چارچوب یکپارچه مدیریت سیلاب، مطالعات هیدرولوژیکی و هیدرولیکی در دو بخش مکمل انجام شد. ابتدا با استفاده از بازدیدهای میدانی، بررسی سوابق سیلاب های گذشته و مدل سازی هیدرولیکی در نرم افزار HEC-RAS، نقاط بحرانی، ظرفیت آبگذری رودخانه، مسیل ها و آبراهه های اصلی ارزیابی شد و راهکارهای سازه ای و مدیریتی متناسب با هر محدوده بر اساس سیلاب با دوره بازگشت ۵۰۰ سال ارائه و بر اساس سیلاب با دور بازگشت ۱۰۰۰ سال کنترل شد. سپس شبکه جمع آوری آب های سطحی موجود مجتمع ارزیابی و با بهره گیری از نرم افزار Autodesk Storm and Sanitary Analysis ، شبکه ای بهینه برای هدایت رواناب های سطحی و کنترل سیلاب طراحی شد. نتایج نشان داد که تلفیق اقدامات حفاظتی در مسیرهای اصلی جریان با توسعه و اصلاح شبکه جمع آوری آب های سطحی، موجب افزایش ظرفیت انتقال رواناب، کاهش خطر سیلاب، ارتقای ایمنی زیرساخت های حیاتی و بهبود مدیریت آب های سطحی در محدوده مجتمع می شود. دستاورد اصلی این پژوهش، ارائه یک چارچوب یکپارچه مدیریت سیلاب در یک مجتمع معدنی بود که تحلیل هیدرولیکی رودخانه و مسیل ها، شناسایی نقاط بحرانی، طراحی اقدامات حفاظتی و بهینه سازی شبکه جمع آوری آب های سطحی را در قالب یک برنامه واحد تلفیق می کند. چارچوب پیشنهادی، علاوه بر ارتقای تاب آوری مجتمع مس سرچشمه در برابر سیلاب، می تواند به عنوان الگویی کاربردی برای برنامه ریزی، طراحی و مدیریت سیلاب در سایر مجتمع های معدنی و مناطق صنعتی استفاده شود.

کلیدواژه ها:

کنترل سیلاب ، مدل سازی هیدرولیکی ، شبکه جمع آوری آب های سطحی ، HEC-RAS ، مجتمع معدن مس سرچشمه