بذرهای دانش بنیان و امنیت غذایی ایران در چارچوب رئالیسم تدافعی

تحولات ژئوپلیتیکی سال های اخیر نشان می دهد که امنیت غذایی دیگر صرفا به سطح تولیدات کشاورزی یا سیاست های اقتصادی محدود نیست، بلکه به طور فزاینده ای با استقلال فناورانه، کنترل نهاده های راهبردی و مدیریت دانش زیستی پیوند خورده است. در این میان، بذرهای دانش بنیان به عنوان زیربنایی ترین عنصر زنجیره تولید غذا، از یک نهاده فنی فراتر رفته و به عاملی تعیین کننده در تامین امنیت غذایی و در نهایت امنیت ملی کشورها تبدیل شده اند. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و میان رشته ای، نقش بذرهای دانش بنیان در امنیت غذایی ایران را در چارچوب نظری رئالیسم تدافعی بررسی می کند. بر اساس منطق رئالیسم تدافعی، دولت ها در نظام بین الملل آنارشیک، به منظور تضمین بقاء، بیش از آنکه به راهبردهای تهاجمی متوسل شوند، بر کاهش آسیب پذیری ها، خودیاری فناورانه و اشکال غیرتهاجمی بازدارندگی تمرکز دارند. یافته های پژوهش نشان می دهد که بومی سازی تولید بذر، توسعه فناوری های اصلاح و اصلاح نژادی متناسب با شرایط اقلیمی، و ایجاد چرخه های پایدار تکثیر و مصرف بذر، می تواند نوعی «سپر علمی» ایجاد کند که آسیب پذیری کشور را در برابر شوک های ژئو اقتصادی، تحریم های فناورانه و پیامدهای تغییرات اقلیمی کاهش دهد. بررسی موردی ایران نشان می دهد که راهبردهای مبتنی بر بذرهای دانش بنیان، بدون تشدید تعارضات خارجی یا ایجاد بی ثباتی منطقه ای، از طریق کاهش وابستگی های راهبردی، تقویت خوداتکایی فناورانه و تثبیت زیرساخت های علمی کشاورزی، به بازتولید امنیت غذایی بقاءمحور کمک می کنند. بر این اساس، مقاله با بسط مفهومی رئالیسم تدافعی، چارچوب «رئالیسم تدافعی فناورانه» را برای تحلیل امنیت غذایی ایران پیشنهاد می کند و استدلال می نماید که بذرهای دانش بنیان نه صرفا ابزار توسعه کشاورزی، بلکه از مولفه های کلیدی قدرت تدافعی ملی در عصر دانایی محور به شمار می آیند.

کلیدواژه ها:

امنیت غذایی ، بذرهای دانش بنیان ، رئالیسم تدافعی ، خوداتکایی فناورانه