بررسی دلایل عدم موفقیت پیمان های منطقه ای در حوزه منابع آبی (ایران و همسایگان)
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 17
فایل این مقاله در 29 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_IJIR-3-10_002
تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405
چکیده مقاله:
پیشینه و هدف: موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقه ای کم آب و پرتنش، وابستگی حیاتی مناطق مرزی به رودخانه های فرامرزی (همچون هیرمند و هریرود) و تشدید بحران های زیست محیطی، همکاری چندجانبه در مدیریت منابع آبی را به ضرورتی امنیتی و راهبردی بدل ساخته است. با این حال، تاریخچه روابط آبی منطقه عمدتا با توافق های دوجانبه، ناقص و فاقد سازوکارهای اجرایی قوی همراه بوده و رویکرد جامع منطقه ای محقق نشده است. این مقاله با هدف واکاوی ریشه های شکست در ایجاد و تداوم پیمان های موثر منطقه ای برای مدیریت مشترک منابع آبی میان ایران و کشورهای همجوار، به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است.
روش ها: داده های مورد نیاز با روش کتابخانه ای و مطالعه ی سیستماتیک منابع شامل کتب تخصصی، مقالات علمی معتبر، اسناد حقوقی و معاهدات، گزارش های سازمان های بین المللی و جست وجوی هدفمند در اینترنت گردآوری شده اند. سپس داده ها در چارچوب سوالات پژوهش دسته بندی، تحلیل و تفسیر شده اند.
یافته ها: توافق های موجود عمدتا بر «تقسیم آب» متمرکز بوده و ابعاد اکولوژیک، توسعه پایدار و مدیریت کیفی را نادیده گرفته اند. بررسی همسایگان ایران الگوهای متنوعی از تعارض و همکاری را نشان می دهد. ترکیه با پروژه های سدسازی بر روی دجله و فرات، امنیت آبی عراق و ایران را تحت تاثیر قرار داده و افغانستان با تکمیل سدهای کمال خان و پاشدان، حق آبه تاریخی ایران را به چالش کشیده است. در مقابل، نمونه هایی از همکاری موفق دوجانبه (مانند مدیریت رودخانه ارس) وجود دارد که عمدتا مبتنی بر منافع فنی-اقتصادی و فاقد چارچوب کلان منطقه ای هستند. فقدان یک نهاد حقوقی چندجانبه فراگیر، از خلاهای اصلی است.
نتیجه گیری: شکست در شکل گیری پیمان های منطقه ای ناشی از ترکیب پیچیده ای از عوامل ساختاری، سیاسی و ایدئولوژیک است: رقابت های ژئوپلیتیک قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای، اولویت منافع کوتاه مدت ملی بر منافع جمعی بلندمدت، بی ثباتی سیاسی داخلی، الگوی توسعه ناپایدار و مصرف محور، و فقدان فرهنگ سیاسی مشترک مبتنی بر هم بستگی هیدرولوژیک. گذر از این بن بست، مستلزم اتخاذ دیپلماسی آب فعال،و چندلایه توسط ایران است.
کیده
نویسندگان
ولی الله قاسمی
دانشجوی دکتری
داود حسن آبادی
گروه جغرافیا،واحد گرمسار،دانشگاه آزاد اسلامی،گرمسار،ایران
علی امیری
هیات علمی دانشگاه لرستان
مهدی جورابلو
گروه مهندسی آب، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران
محسن قادرمرزی
دانشگاه