روایت شناسی سلطه و هویت در رمان «ربیع حار» اثر سحر خلیفه

سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 24

فایل این مقاله در 23 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_JALL-18-3_001

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

امپریالیسم فرهنگی، فراتر از سلطه نظامی و اقتصادی، از طریق کنترل فرهنگ، زبان، حافظه و بازنمایی، به تثبیت گفتمان مسلط و تضعیف هویت جوامع تحت سلطه می انجامد. رمان ربیع حار اثر سحر خلیفه، با روایت زندگی خانواده ای فلسطینی در اردوگاه عین المرجان، پیوند میان اشغال سرزمینی، سلطه فرهنگی و بحران هویت را بازتاب می دهد. پژوهش حاضر بر مبنای روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر چارچوب نظری ادوارد سعید در خصوص فرهنگ و امپریالیسم به واکاوی تجربه زیسته استعمار و سلطه نمادین و بازنمایی مقاومت فرهنگی در ادبیات روایی فلسطین می پردازد. هدف این جستار، بررسی سازوکارهای بازنمایی سلطه و پایداری در ادبیات داستانی فلسطین و به ویژه رمان ربیع حار است. با توجه به تداوم اشغال و بحران هویت در فلسطین، و در غیاب روایت های منصفانه، رمان فلسطینی به سند زنده زیست جهان و حافظه جمعی تبدیل شده است؛ ازاین رو، بررسی ظرفیت های آن در مقاومت فرهنگی و بازتعریف هویت، ضرورتی انکارناپذیر دارد. یافته ها نشان می دهد خلیفه با فضاسازی مکانی و نمادهایی چون «السیاج»، «اسلاک الشوک» و «الحاجز»، سلطه بر فضا و سرزمین را بازنمایی می کند و با بهره گیری از چندصدایی، کانونی سازی و شخصیت پردازی چندلایه، پیامدهای آن را در قالب گسست هویتی، تعارض نسلی و بحران فردیت آشکار می سازد. همچنین، زبان، رسانه و فرهنگ مصرفی به عنوان ابزارهای سلطه نمادین بازنمایی می شوند؛ در مقابل، بازخوانی تاریخ، احیای حافظه مکان های ازدست رفته، روایت های خانوادگی، ثبت تجربه زیسته و بازپس گیری زبان، روایت را به کنشی مقاومتی تبدیل می کند. ازاین رو، ربیع حار خود به عرصه ای برای مقاومت فرهنگی و مقابله با حذف و فراموشی استعماری تبدیل می شود.

نویسندگان

زهرا حقایقی

دانش پژوه پسا دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران.

احمدرضا حیدریان شهری

استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران