بررسی تطبیقی پایان تراژیک رابطه پدر و فرزندی در شاهنامه و حماسه های شرقی

سال انتشار: 1403
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 24

فایل این مقاله در 19 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_CLQAN-20-78_003

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

ادبیات حماسی ملل مختلف، بازتاب دهنده ژرف ترین لایه های فرهنگی، ارزشی و اسطوره ای ملت هاست و مضمون رابطه تراژدی پدر و فرزندی یکی از پررنگ ترین و دردآلودترین جلوه های این روایت های کهن است. تراژدی رستم و سهراب در شاهنامه فردوسی از بارزترین نمونه های این مضمون در ادبیات فارسی است که طی سده ها، ذهن و ضمیر مخاطبان را درگیر پرسش های عاطفی، اخلاقی و فرهنگی کرده است. از سوی دیگر، در حماسه ها و افسانه های شرقی، نمونه هایی همسان و قابل تطبیق وجود دارد که از حیث ساختار، بن مایه، سیر حوادث و حتی کارکردهای نمادین، شباهت های خیره کننده ای با داستان رستم و سهراب دارند. دو نمونه شاخص این آثار، افسانه چینی «لی جینگ و لی نوجا» و اسطوره هندی «هرن کشیپو و پرهلاد» هستند که هریک به گونه ای روایت گر تضاد میان پدر و پسر در بستر قدرت، عقیده، سرنوشت یا وظیفه اند. این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی و رهیافت های تطبیقی، در پی آن است که با مقایسه میان سه روایت تراژیک از تقابل پدر و پسر در سه بستر فرهنگی متفاوت (ایران، چین، هند) به تحلیل سازوکارهای روایی، بن مایه های اسطوره ای، زمینه های فرهنگی و دلایل تراژیک شدن فرجام این روابط خانوادگی بپردازد. از نتایج پژوهش می توان به این اشاره کرد که اگرچه زمینه های فرهنگی و روایی این سه داستان با یکدیگر متفاوت است، اما در هر سه، عنصر فاجعه و تقابل عاطفه با وظیفه، در قالبی تراژیک تجلی یافته و ذهنیت انسانی را در برابر انتخاب های دشوار اخلاقی، سرنوشت ساز و غیرقابل بازگشت قرار داده است.

نویسندگان

شیرین تقوایی

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحﻘیﻘات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

سعید حمیدیان

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

فرهاد طهماسبی

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران