بررسی تطبیقی روضه المحبین ابن عماد خراسانی و صحبت نامه ی همام تبریزی از منظر عناصر غنایی و بلاغی و بیان عشق

سال انتشار: 1403
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 24

فایل این مقاله در 26 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_CLQAN-20-78_012

تاریخ نمایه سازی: 22 آبان 1405

چکیده مقاله:

این پژوهش با رویکردی تطبیقی - تحلیلی به بررسی دو منظومه ی عاشقانه ی فارسی، «روضه المحبین» (معروف به دهنامه ی ابن عماد خراسانی، سروده ی سال ۷۹۴ق) و «صحبت نامه ی» همام تبریزی (سروده ی پیش از ۶۸۲ق) می پردازد. اگرچه هر دو اثر در سنت منظومه های عاشقانه ی موسوم به «ده نامه» جای می گیرند، پژوهش های موجود عمدتا یا به یکی از این دو اثر به طور مستقل پرداخته اند یا آنها را در فهرست کلی ده نامهها صرفا نام برده اند؛ از این رو مقایسه ی نظام مند این دو متن از حیث ساختار صوری، شگردهای بلاغی و شیوه ی بازنمایی تجربه ی عشق، خلا پژوهشی مشخصی است که این مقاله می کوشد بخشی از آن را پر کند. روش تحقیق، تحلیل متن بر پایه ی نسخه های منقح دو اثر (تصحیح سعید نفیسی برای روضه المحبین و تصحیح رشید عیوضی برای دیوان همام) و مطالعه ی تطبیقی عناصر ساختاری، تصویرسازی و لحن است. یافته ها نشان می دهد که روضه المحبین، با پایبندی نسبی به قالب ده فصلی نامه های متبادل میان عاشق و معشوق، بیشتر در چارچوب قراردادهای رایج این ژانر باقی می ماند، در حالی که صحبت نامه ی همام، به دلیل ترکیب عناصر غزل و مثنوی و تاثیرپذیری از زبان تغزلی سعدی، ساختاری آمیخته تر و تصویرسازی متراکم تری از چهره ی معشوق عرضه می کند. این تفاوت را باید نه یک برتری قطعی، بلکه بازتابی از دو گرایش متفاوت در سنت غنایی-تعلیمی فارسی دانست. مقاله با تاکید بر محدودیت های ناشی از کمبود پژوهش های تطبیقی مستقیم، یافته ها را با احتیاط روش شناختی صورت بندی کرده و پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی ارائه می دهد.

نویسندگان

رابعه نوری

گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی ، بناب. ایران.

نرگس اسکویی

گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی ، بناب، ایران.

آرش مشفقی

گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی ، بناب، ایران.